KWALIFIKACJA CHM2 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 11.
Roztwory kwasu siarkowego otrzymuje się przez rozcieńczenie wodą kwasu o stężeniu 98%. Ile wody należy przygotować w celu otrzymania 980 kg 65% kwasu siarkowego?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stężenie 65% (m/m) oznacza, że w 980 kg roztworu jest 0,65·980 = 637 kg czystego H2SO4.
Aby dostarczyć 637 kg H2SO4 z kwasu 98%, potrzeba 637/0,98 = 650 kg roztworu 98%.
Masa wody do dodania to różnica: 980 − 650 = 330 kg.

Pełne wyjaśnienie:

Rozcieńczanie roztworu wykonuje się najpewniej przez bilans masy składnika (tu: czystego H2SO4). W zadaniach na stężenie masowe (m/m) zakładamy, że "x%" oznacza, iż x% masy roztworu stanowi dany składnik.

Krok 1: ile czystego H2SO4 ma mieć roztwór końcowy?
Roztwór ma masę 980 kg i stężenie 65%, więc masa czystego kwasu wynosi:
m(H2SO4) = 0,65 · 980 kg = 637 kg.

Krok 2: jaką masę roztworu 98% trzeba wziąć, aby zawierał 637 kg H2SO4?
Jeśli roztwór wyjściowy ma 98% H2SO4, to w masie m znajduje się 0,98·m kwasu. Zatem:
0,98 · m = 637 kg
m = 637/0,98 = 650 kg.

Krok 3: ile wody dodać?
Masa końcowa to suma mas: roztwór 98% + woda. Skoro końcowo ma być 980 kg, a roztworu 98% potrzeba 650 kg, to wody należy dodać:
m(wody) = 980 − 650 = 330 kg.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "650 kg" to masa roztworu 98% potrzebna do uzyskania wymaganej ilości H2SO4, a nie masa wody. To typowa pomyłka: wybór wyniku pośredniego zamiast wartości pytanej.
  • "637 kg" to masa czystego H2SO4 w roztworze końcowym (0,65·980). To również wynik pośredni, nie ilość rozcieńczalnika.
  • "980 kg" to masa roztworu końcowego. Wody nie może być tyle, bo wtedy nie byłoby miejsca na wniesienie kwasu z roztworu 98% (bilans masy nie zadziała).

W praktyce operator powinien pamiętać, że takie obliczenia dotyczą mas, a nie objętości; do objętości potrzebne byłyby gęstości roztworów. W tym zadaniu wszystko da się policzyć wyłącznie z procentów masowych i bilansu masy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stężenie 65% (m/m) oznacza, że 65% masy roztworu stanowi czysty H2SO4, a pozostałe 35% to woda (i ewentualne śladowe domieszki). Np. w 100 kg takiego roztworu jest 65 kg H2SO4.
Stosujesz ułamek masowy: 65% = 0,65. Masa czystego kwasu to 0,65 · 980 kg. Wynik 637 kg oznacza ilość H2SO4, którą musisz "wnieść" z roztworu 98%.
Jeśli roztwór ma 98% H2SO4, to zawiera 0,98 masy kwasu w 1 kg roztworu. Dlatego masę roztworu liczysz z równania 0,98 · m = 637, czyli m = 637/0,98.
Procenty (m/m) odnoszą się do mas, więc bilans masy jest bezpośredni i nie wymaga gęstości. Bilans objętości bywa błędny, bo objętości roztworów nie sumują się idealnie, a gęstość zależy od stężenia.
W zadaniach egzaminacyjnych zwykle tak się zakłada: woda jest traktowana jako rozcieńczalnik bez H2SO4, więc nie wnosi składnika do bilansu. Dzięki temu jedynym źródłem H2SO4 jest roztwór 98%.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie % masowych z % objętościowymi, wybieranie wyniku pośredniego (np. masy roztworu 98% zamiast wody), odwrócenie dzielenia przez 0,98 oraz pomijanie bilansu składnika (H2SO4).
W obliczeniach 650 kg wychodzi jako masa roztworu 98%, który trzeba użyć, aby dostarczyć 637 kg czystego H2SO4. Woda to dopiero różnica do masy końcowej: 980 kg − 650 kg.
Możesz wykonać szybki test bilansu: jeśli wziąłeś 650 kg roztworu 98%, to zawiera on 0,98·650 = 637 kg H2SO4. Dodając 330 kg wody, masa rośnie do 980 kg, a udział kwasu to 637/980 = 0,65 (65%).
Roztwory o niższym stężeniu stosuje się m.in. w procesach trawienia, mycia, neutralizacji lub przygotowania kąpieli technologicznych, gdzie zbyt wysokie stężenie byłoby niebezpieczne albo nieefektywne technologicznie.
Praktyczna zasada BHP: zawsze dodawaj kwas do wody, nigdy odwrotnie, bo mieszanie jest silnie egzotermiczne. Zapewnij chłodzenie, mieszanie, środki ochrony i kontrolę dozowania, aby uniknąć rozprysków i przegrzania.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 44% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Wikipedia: "Stężenie" (sekcja o stężeniu procentowym / ułamku masowym), https://pl.wikipedia.org/wiki/St%C4%99%C5%BCenie - dostęp 2026-02-28
  • Wikipedia: "Ułamek masowy" (definicja mass fraction), https://pl.wikipedia.org/wiki/U%C5%82amek_masowy - dostęp 2026-02-28
  • Khan Academy: "Percent solutions" (zasada obliczeń dla roztworów procentowych), https://www.khanacademy.org/science/chemistry/solutions-and-mixtures/solutions/v/percent-solutions - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Podręcznik z obliczeń inżynierskich: bilanse masy w roztworach i operacje rozcieńczania
  • Zadania rachunkowe ze stężeń procentowych (m/m) dla mieszanin i roztworów
  • Materiały szkoleniowe zakładowe dotyczące przygotowania roztworów (procedury i bilanse surowców)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego