KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 36.
Ilustracja przedstawia schemat blokowy układu sterowania, który jest prawdopodobnie częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wyjście %I0.0 ustawia przerzutnik SR, więc jego Q pozostaje w stanie 1 po puszczeniu przycisku. To Q podaje stan 1 na wejście IN timera TON z PT=T#3s. TON przełącza swoje wyjście Q dopiero po upływie 3 s, o ile w tym czasie nie zadziała reset %I0.1.

Pełne wyjaśnienie:

Na schemacie wejście %I0.0 jest podłączone do wejścia S (Set) przerzutnika SR. Oznacza to, że chwilowe naciśnięcie %I0.0 ustawia wyjście Q przerzutnika na 1 i ten stan jest zatrzaskiwany (utrzymuje się po zwolnieniu przycisku).

Wyjście Q przerzutnika SR zasila wejście IN timera TON (%T1) o nastawie PT = T#3s. Timer TON działa jako opóźnione załączenie: gdy IN przejdzie na 1, timer zaczyna odliczanie, a jego wyjście Q przechodzi na 1 dopiero po upływie ustawionego czasu PT.

Dlatego wyjście %Q0.0 (podłączone do Q timera TON) przyjmie stan 1 po 3 s od chwili ustawienia SR, czyli od impulsu na %I0.0, pod warunkiem że w tym czasie nie zostanie wykonany reset.

  • Odpowiedź poprawna: "po 3 s od chwilowego naciśnięcia %I0.0, jeżeli %I0.1=0" – %I0.1 jest wejściem resetu SR, więc musi być nieaktywne, aby SR podtrzymywał IN timera przez czas odmierzania.
  • Dlaczego pozostałe są błędne?
    "po 3 s od chwilowego naciśnięcia %I0.1…" – %I0.1 jest resetem (R1), więc nie uruchamia układu, tylko go kasuje.
    "przez 3 s od chwilowego naciśnięcia %I0.0…" – sformułowanie "przez 3 s" odpowiada timerowi impulsowemu (TP). TON nie generuje impulsu o długości 3 s, tylko załącza wyjście po czasie i trzyma je, dopóki IN pozostaje w stanie 1.
    "…jeżeli %I0.1=1" – aktywny reset gasi przerzutnik SR, zeruje IN timera i powoduje natychmiastowe wyłączenie %Q0.0, więc warunek jest sprzeczny z uzyskaniem stanu 1.

W praktyce taki układ realizuje opóźnione załączenie wyjścia z możliwością natychmiastowego skasowania (STOP/RESET), co jest typowe dla sekwencji rozruchowych i prostych zabezpieczeń w automatyce.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przerzutnik SR (Set-Reset) to element pamięci w PLC. Impuls na wejściu S ustawia wyjście Q=1 i stan ten jest podtrzymany, aż do zadziałania wejścia R, które kasuje Q do 0. Używa się go m.in. do realizacji zatrzasku START/STOP.
TON to timer opóźnionego załączenia. Gdy wejście IN przejdzie na 1, zaczyna odliczać czas PT. Wyjście Q przechodzi na 1 dopiero po upływie PT i pozostaje 1 tak długo, jak IN pozostaje w stanie 1.
W TON czas PT opisuje zwłokę przed załączeniem. To oznacza zmianę stanu po PT, a nie impuls trwający PT. Określenie "przez 3 s" pasuje do timera impulsowego (TP), gdzie wyjście jest aktywne przez zadany czas.
%I0.1 jest podłączone do wejścia resetu przerzutnika SR. Gdy zadziała, kasuje Q przerzutnika do 0, co zdejmuje sygnał z IN timera TON. W efekcie timer przestaje odmierzać, a wyjście %Q0.0 gaśnie natychmiast.
Tak, bo %I0.0 ustawia przerzutnik SR. Nawet po puszczeniu przycisku wyjście SR pozostaje 1 (zatrzask), więc wejście IN timera TON ma stan 1 wystarczająco długo, by odmierzyć PT=3 s i dopiero wtedy załączyć %Q0.0.
%Q0.0 wyłączy się, gdy wejście IN timera TON spadnie do 0. W tym schemacie następuje to po resecie przerzutnika SR (np. naciśnięciu %I0.1). Zanik IN zwykle powoduje natychmiastowe wyzerowanie Q timera TON.
Szukaj różnicy w opisie czasu: TON to "po czasie nastawy", a TP to "przez czas nastawy". Jeśli odpowiedź mówi o impulsie trwającym dokładnie 3 s, to typowe dla TP. Jeśli mówi o opóźnieniu załączenia, to TON.
To nastawa czasu timera w formacie czasu PLC. PT (Preset Time) określa wartość, którą timer ma odmierzyć. Zapis T#3s oznacza 3 sekundy. W TON jest to czas zwłoki, po którym wyjście Q timera przejdzie na 1.
Zatrzask SR pozwala podtrzymać stan 1 bez trzymania przycisku. Dzięki temu impuls START może być krótki, a timer TON nadal ma ciągły sygnał na IN i może poprawnie odliczyć czas. Bez zatrzasku krótkie naciśnięcie mogłoby przerwać odmierzanie.
Najczęściej myli się TON z TP (opóźnienie vs impuls) oraz zakłada, że SR działa tylko podczas trzymania przycisku. Inny typowy błąd to odwrócenie ról wejść S i R, czyli uznanie, że reset uruchamia układ zamiast go kasować.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 44% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Wyjście %I0.0 ustawia przerzutnik SR, więc jego Q pozostaje w stanie 1 po puszczeniu przycisku."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (sekcje dot. języków PLC i standardowych bloków funkcyjnych, w tym timerów)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw PLC: SR/RS oraz timery TON/TOF/TP
  • Dokumentacja/poradniki do środowiska PLC używanego w pracowni (np. opisy bloków czasowych i przerzutników)
  • Zadania praktyczne: budowa układów START/STOP z opóźnieniem i analizą przebiegów sygnałów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego