KWALIFIKACJA SPO1 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 24.
24-letnia osoba z niepełnosprawnością ruchową porusza się na wózku inwalidzkim. Nie nabyła prawa do renty i jest bezrobotna. Nie chce podjąć działań w celu zwiększenia szans na zatrudnienie, twierdząc, że nic nie potrafi i wstydzi się przebywać wśród innych. Najbardziej prawdopodobną przyczyną tego stanu jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wypowiedzi "nic nie potrafi" oraz wstyd i unikanie przebywania wśród innych wskazują na negatywny obraz siebie i zaniżone poczucie własnej wartości.
To typowe przejawy niskiej samooceny, która obniża motywację do podejmowania prób zmiany i zwiększa zachowania unikowe.

Pełne wyjaśnienie:

Opis sytuacji zawiera dwa kluczowe sygnały: przekonanie "nic nie potrafi" oraz unikanie ludzi z powodu wstydu. Taki zestaw objawów najczęściej wiąże się z niską samooceną, czyli trwałą tendencją do negatywnej oceny własnych możliwości i wartości. Niska samoocena sprzyja myśleniu w kategoriach porażki ("nie dam rady"), obniża gotowość do uczenia się i podejmowania wysiłku oraz nasila wycofywanie społeczne.

Odpowiedź "niezdecydowanie podopiecznej" byłaby bardziej prawdopodobna, gdyby osoba rozważała różne opcje, miała wątpliwości i potrzebowała uporządkowania wyboru (np. jaki kurs wybrać), ale niekoniecznie towarzyszyłby temu wstyd i przekonanie o braku kompetencji.

Odpowiedź "brak samodzielności podopiecznej" dotyczy ograniczeń w wykonywaniu czynności i organizowaniu spraw, a w opisie nie ma informacji o trudnościach funkcjonalnych w samoobsłudze czy w planowaniu dnia. Tu problemem jest raczej bariera psychiczna blokująca aktywność.

Odpowiedź "brak odpowiedzialności podopiecznej" jest oceną moralną i zakłada złą wolę lub lekceważenie obowiązków. W przedstawionym przypadku mechanizm wygląda inaczej: osoba unika działań, bo nie wierzy w siebie i obawia się oceny społecznej.

W praktyce pracy asystenta pomocne bywa: zadawanie pytań wzmacniających zasoby, ustalanie małych, osiągalnych celów, towarzyszenie w pierwszych kontaktach społecznych oraz zachęcanie do konsultacji psychologicznej lub doradztwa zawodowego, gdy utrwalone przekonania o sobie blokują zmianę.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Niska samoocena to utrwalone przekonanie, że ma się małe kompetencje i niską wartość. W aktywizacji zawodowej skutkuje unikaniem prób (kursów, rozmów kwalifikacyjnych) i szybkim zniechęceniem, bo osoba zakłada porażkę zanim zacznie. Często towarzyszy temu wstyd i lęk przed oceną.
To zdanie pokazuje uogólnione, negatywne przekonanie o sobie, a nie konkretną trudność ("nie umiem obsłużyć programu X"). Przy niskiej samoocenie osoba pomija swoje mocne strony, nie dostrzega postępów i przecenia ryzyko porażki. To blokuje motywację i gotowość do uczenia się.
Niezdecydowanie dotyczy głównie wyboru między opcjami (np. którą ścieżkę wsparcia wybrać) i może występować mimo wiary w swoje możliwości. Niska samoocena dotyczy oceny siebie ("nie nadaję się") i często łączy się z wstydem, unikaniem ludzi i przekonaniem, że wysiłek nie ma sensu.
Może zastosować wsparcie oparte na zasobach: nazwać mocne strony, przypomnieć wcześniejsze sukcesy, dzielić cel na małe kroki i wzmacniać poczucie sprawczości. Ważne jest też bezpieczne towarzyszenie w pierwszych kontaktach społecznych oraz zachęcanie do pomocy psychologa lub doradcy zawodowego.
Gdy osoba nie ignoruje obowiązków z wygody, tylko wycofuje się z obawy przed oceną i z przekonania, że "nie potrafi". Wstyd i lęk społeczny często powodują zachowania unikowe. Etykietowanie tego jako "brak odpowiedzialności" bywa błędem atrybucji i może pogorszyć relację pomocową.
Najczęściej to: odkładanie decyzji, rezygnowanie z kursów, unikanie rozmów o pracy, wycofywanie się z grupy, minimalizowanie kontaktów oraz mówienie o sobie w sposób umniejszający. Mechanizm polega na tym, że unikanie chwilowo zmniejsza stres, ale długofalowo utrwala bierność i obniża szanse na zmianę.
Nie w pełni. To czynniki sytuacyjne, które mogą zwiększać stres, ale w opisie kluczowe są przekonania o sobie ("nic nie potrafi") i wstyd przed ludźmi. To wskazuje na barierę psychologiczną. W pracy asystenta warto oddzielać problem formalno-finansowy od problemu motywacyjno-emocjonalnego.
Pomagają pytania o konkrety, np.: "Co kiedyś Ci się udało?", "W jakich sytuacjach czujesz się pewniej?", "Co dokładnie jest trudne w kontakcie z innymi?". Ułatwia to odejście od uogólnień typu "nic nie umiem" i pokazuje, że trudność można opisać i rozwiązywać krok po kroku.
Najczęściej w poradnictwie psychologicznym, doradztwie zawodowym oraz w programach treningu umiejętności społecznych. Asystent może pomóc w umówieniu wizyt, przygotowaniu do rozmowy i towarzyszeniu. Wsparcie grupowe bywa skuteczne, ale trzeba je dobierać ostrożnie, jeśli dominuje wstyd i lęk przed oceną.
Ćwicz analizę krótkich opisów przypadków: wypisz objawy (np. "wstyd", "nic nie potrafię"), dopasuj do pojęć (samoocena, lęk, motywacja), a potem sprawdź, czy odpowiedzi nie są ocenami moralnymi. Na egzaminie szukaj słów-kluczy wskazujących na myśli o sobie, emocje i unikanie.
info

Około 64% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • Rosenberg, M. (1965). Society and the Adolescent Self-Image. Princeton University Press.
  • Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change. Psychological Review, 84(2), 191–215.
  • Beck, A. T. (1976). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. International Universities Press.

Materiały:

  • podstawy psychologii: rozdziały o samoocenie i motywacji
  • materiały szkoleniowe z komunikacji wspierającej i pracy z barierami psychicznymi
  • publikacje o koncepcji poczucia własnej skuteczności i jej wzmacnianiu w rehabilitacji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego