KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2016 (test 2)

PYTANIE NR 17.
Jaką minimalną średnicę tłoka powinien mieć siłownik, aby przy ciśnieniu roboczym instalacji pneumatycznej 5 barów uzyskać siłę oddziaływania na tłok większą od 500 N i mniejszą od 650 N?
Ilustracja przedstawia tabelę zatytułowaną 'Tabela ciśnienie/siła'.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Siłę siłownika wyznacza zależność F = P × A, gdzie pole tłoka A = π(d/2)². Dla ciśnienia 5 bar dobieramy najmniejszą średnicę, która daje siłę w zakresie 500–650 N. Średnica 32 mm daje zbyt małą siłę, 50 mm i 63 mm dają siłę zbyt dużą. Warunek spełnia 40 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W siłowniku pneumatycznym siła działająca na tłok zależy od ciśnienia roboczego i pola powierzchni tłoka. Podstawowa zależność ma postać F = P × A, gdzie:

  • P – ciśnienie robocze,
  • A – pole powierzchni tłoka.

Pole tłoka (koła) obliczamy ze wzoru A = π(d/2)². W zadaniu wymagany jest dobór minimalnej średnicy, która przy ciśnieniu 5 bar daje siłę większą niż 500 N i jednocześnie mniejszą niż 650 N. Oznacza to, że nie wolno wybrać średnicy "na zapas" tak dużej, aby przekroczyć górne ograniczenie.

Przy doborze postępuje się od najmniejszej średnicy do większych i sprawdza warunek przedziału siły. Dla średnicy 32 mm siła jest zbyt mała (nie przekracza 500 N), więc ta odpowiedź odpada. Dla średnicy 40 mm siła mieści się w wymaganym przedziale, więc jest to poprawny wybór jako wartość minimalna spełniająca nierówności.

Pozostałe propozycje są niepoprawne z dwóch różnych powodów:

  • 50 mm – daje siłę zbyt dużą, przekraczając 650 N, więc łamie warunek górny.
  • 63 mm – tym bardziej przekracza 650 N, czyli jest przewymiarowana w kontekście tego zadania.

W praktyce siła rzeczywista może być mniejsza od teoretycznej (tarcie, spadki ciśnienia, wpływ tłoczyska w siłownikach dwustronnego działania). Jednak w zadaniach egzaminacyjnych zwykle stosuje się model F = P × A lub wartości tabelaryczne producenta, a kluczowe jest poprawne czytanie warunku "minimalna" oraz obu ograniczeń przedziału.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się wzór F = P × A, gdzie A = π(d/2)². Trzeba uważać na jednostki: jeśli d jest w metrach, to A wyjdzie w m², a P w Pa. Alternatywnie można przeliczać bar na N/mm² (1 bar = 0,1 N/mm²).
Bo "minimalna" oznacza najmniejszą średnicę spełniającą warunki. Większa średnica to zwykle większa siła, większe gabaryty i koszt, a w tym zadaniu dodatkowo można przekroczyć limit < 650 N. Egzamin sprawdza czytanie wymagań, nie tylko liczenie.
To przedział dopuszczalnej siły. Siłownik musi dać F > 500 N, czyli nie może być "na styk" lub poniżej, oraz F < 650 N, czyli nie może być zbyt mocny. W praktyce może to wynikać z ograniczeń elementów mechanicznych lub bezpieczeństwa.
Przybliżenie: 1 bar = 100 000 Pa, więc 5 bar = 500 000 Pa. To ważne, bo we wzorze F = P × A jednostki muszą być spójne. Błąd przeliczenia bar↔Pa daje wynik zaniżony lub zawyżony nawet 100 000 razy.
Nie zawsze. To wartość teoretyczna. W praktyce występują straty: tarcie uszczelnień, spadki ciśnienia w przewodach i zaworach oraz wpływ tłoczyska (zwłaszcza przy ruchu powrotnym). Dlatego producenci podają też wartości tabelaryczne, a projektowo zostawia się zapas.
Najczęściej myli się: bar z Pa (brak mnożenia przez 10⁵), mm z m (brak dzielenia przez 1000), oraz N/mm² z N/m². Częsty jest też błąd w polu: wpisanie zamiast (d/2)² lub pominięcie liczby π.
Wybiera się średnicę, która spełnia oba ograniczenia i jest najmniejsza z pasujących. W praktyce sprawdza się średnice rosnąco: jeśli najmniejsza nie daje wymaganej minimalnej siły, bierze się kolejną; jeśli kolejna przekracza limit maksymalny, trzeba zmienić założenia.
Najczęściej spotkasz średnice znormalizowane w ofercie producentów, np. 32, 40, 50, 63, 80, 100 mm. Ułatwia to dobór osprzętu, mocowań i części zamiennych. Na egzaminie często pojawiają się właśnie te wartości jako odpowiedzi.
Bo bez tego słowa poprawnych mogłoby być kilka średnic (wszystkie spełniające warunek). "Minimalna" wprowadza jednoznaczne kryterium: wybierasz pierwszą (najmniejszą) średnicę, która spełnia przedział siły. To usuwa wieloznaczność i wymusza poprawną kolejność rozumowania.
Ćwicz schemat: 1) wypisz dane, 2) dobierz wzór F=P×A, 3) pilnuj jednostek, 4) sprawdź oba ograniczenia (min i max), 5) wybierz najmniejszą średnicę spełniającą warunek. Warto też trenować zadania z tabel producenta.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Siłę siłownika wyznacza zależność F = P × A, gdzie pole tłoka A = π(d/2)²."

Źródła:

  • NIST Special Publication 811: 2008 Edition, Guide for the Use of the International System of Units (SI), Appendix B (conversion factors for non-SI units including bar)
  • BIPM, The International System of Units (SI) – 9th edition (2019), sections on SI units and the pascal (Pa) definition

Materiały:

  • Podstawy pneumatyki: rozdział o siłownikach i obliczaniu siły na tłoku
  • Tablice/wykresy producentów: zależność siły od średnicy i ciśnienia
  • Ćwiczenia z przeliczania jednostek (Pa, bar, N/mm²)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego