KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 13.
Jaką największą wartość może mieć impedancja pętli zwarcia w trójfazowym obwodzie elektrycznym o napięciu znamionowym 230/400 V, aby skuteczna była ochrona przeciwporażeniowa przy uszkodzeniu izolacji, jeśli wiadomo, że dostatecznie szybkie wyłączenie zasilania tego obwodu ma zapewnić instalacyjny wyłącznik nadprądowy B20?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Warunek SWZ spełniony jest, gdy impedancja pętli zwarcia Zs nie przekracza wartości wyznaczonej ze wzoru Zs = U0/Ia.
Dla sieci 230/400 V przyjmuje się U0 = 230 V, a dla wyłącznika nadprądowego B20 prąd zadziałania Ia ≈ 5·In = 100 A.
Zs(max) = 230/100 = 2,3 Ω.

Pełne wyjaśnienie:

W ochronie przeciwporażeniowej przez samoczynne wyłączenie zasilania (SWZ) kluczowe jest to, aby w przypadku uszkodzenia izolacji i pojawienia się zwarcia doziemnego/zwarcia w obwodzie popłynął prąd na tyle duży, by zabezpieczenie zadziałało odpowiednio szybko. Zdolność "wygenerowania" odpowiednio dużego prądu zwarciowego zależy m.in. od impedancji pętli zwarcia Zs.

W zadaniu pytanie dotyczy wartości maksymalnej Zs, przy której ochrona nadal jest skuteczna. Stosuje się więc zależność:

Zs(max) = U0 / Ia

  • U0 to napięcie względem ziemi (napięcie fazowe). W sieci 230/400 V jest to 230 V, nie 400 V (400 V jest napięciem międzyfazowym).
  • Ia to prąd powodujący zadziałanie zabezpieczenia w wymaganym czasie. Dla wyłącznika nadprądowego o charakterystyce B przyjmuje się typowo zadziałanie członu zwarciowego przy ok. 5·In.

Dla wyłącznika B20 prąd znamionowy wynosi In = 20 A, zatem:

Ia ≈ 5 · 20 A = 100 A

Podstawienie do wzoru daje:

Zs(max) = 230 V / 100 A = 2,3 Ω

Dlatego odpowiedź "2,3 Ω" jest poprawna.

Dlaczego pozostałe wartości są nieprawidłowe? Każda większa impedancja (np. 3,8 Ω; 4,0 Ω; 6,6 Ω) oznacza mniejszy prąd zwarciowy (I = U0/Zs), co może nie wystarczyć do szybkiego zadziałania członu zwarciowego wyłącznika B20. W praktyce prowadzi to do zbyt długiego utrzymywania się niebezpiecznego napięcia dotykowego na obudowie urządzenia przy uszkodzeniu izolacji.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy zadanie dotyczy U0 (230 V) oraz czy pytają o maksymalną Zs. Najczęstsza pomyłka to użycie 400 V albo dzielenie przez 20 A zamiast przez prąd zadziałania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Impedancja pętli zwarcia (Zs) to "opór" całej drogi, którą płynie prąd zwarciowy (przewód fazowy + przewód ochronny/neutralny + źródło). Im większa Zs, tym mniejszy prąd zwarcia i tym trudniej o szybkie zadziałanie zabezpieczenia.
W warunku SWZ stosuje się napięcie względem ziemi (U0), czyli napięcie fazowe. W sieci 230/400 V jest to 230 V. Wartość 400 V dotyczy napięcia międzyfazowego i jej podstawienie zwykle zawyża dopuszczalną Zs.
Ia przyjmuje się jako prąd, który wywoła zadziałanie członu zwarciowego w wymaganym czasie. Dla charakterystyki B typowo jest to krotność prądu znamionowego In (często przyjmuje się ok. 5·In do obliczeń granicznych Zs).
Najpierw wyznacz Ia z krotności In: dla B20 In = 20 A, więc Ia ≈ 5·20 A = 100 A. Następnie użyj wzoru Zs(max) = U0/Ia, gdzie U0 = 230 V. Otrzymasz Zs(max) = 230/100 = 2,3 Ω.
W kontekście SWZ większa Zs jest niekorzystna, bo zmniejsza prąd zwarcia i może opóźnić wyłączenie. Jednak ocena "niebezpieczna/bezpieczna" zależy od rodzaju układu sieci, zabezpieczenia oraz wymaganego czasu zadziałania.
Najczęstsze błędy to: podstawienie 400 V zamiast 230 V, dzielenie przez In zamiast przez Ia, pomylenie charakterystyki B z C/D oraz brak zauważenia, że pytanie dotyczy wartości maksymalnej dopuszczalnej Zs.
Pomiary Zs wykonuje się podczas sprawdzania instalacji (odbiór po wykonaniu, po modernizacji) oraz w ramach okresowych kontroli. Wynik porównuje się z wymaganiami ochrony przeciwporażeniowej, aby potwierdzić skuteczność SWZ.
Charakterystyka (B/C/D) określa, przy jakim prądzie zwarciowym wyłącznik zadziała "natychmiast" (człon zwarciowy). Inna charakterystyka oznacza inną krotność In, a więc inną dopuszczalną maksymalną Zs dla spełnienia warunku SWZ.
Tak, bo w obiektach z urządzeniami gazowymi często występują elementy elektryczne (automatyka, wentylacja, zapłon, pompy). Skuteczna ochrona przeciwporażeniowa ogranicza ryzyko porażenia przy uszkodzeniach izolacji oraz poprawia bezpieczeństwo eksploatacji.
Jeśli zmierzona Zs jest bardzo bliska obliczonej wartości maksymalnej, warto sprawdzić jakość połączeń, długości i przekroje przewodów oraz stan zabezpieczeń. W praktyce przyjmuje się zapas, bo warunki pracy i parametry mogą się zmieniać.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 41% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • PN-HD 60364-4-41: Instalacje elektryczne niskiego napięcia — Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa — Ochrona przed porażeniem elektrycznym (wymagania dotyczące SWZ i zależności Zs/U0/Ia)
  • PN-HD 60364-6: Instalacje elektryczne niskiego napięcia — Sprawdzanie (pomiary, w tym impedancja pętli zwarcia Zs)
  • PN-EN 60898-1: Wyłączniki do zabezpieczeń nadprądowych w instalacjach domowych i podobnych (charakterystyki zadziałania wyłączników nadprądowych, w tym typ B)

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z ochrony przeciwporażeniowej i pomiarów elektrycznych w instalacjach nN
  • Instrukcje producentów wyłączników nadprądowych (charakterystyki czasowo-prądowe)
  • Materiały szkoleniowe SEP dotyczące SWZ i pomiarów impedancji pętli zwarcia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego