KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 21.
Aby umożliwić trwałe rozproszenie roztworu wodnego w podłożu, podczas sporządzania leku według danej recepty, zamiast wazeliny białej należy wprowadzić
Ilustracja przedstawia fragment recepty farmaceutycznej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Euceryna jest podłożem absorpcyjnym o bardzo wysokiej liczbie wodnej, więc może trwale włączyć duże ilości roztworu wodnego do podłoża maściowego. Wazelina (biała i żółta) oraz parafina są podłożami węglowodorowymi o niskiej lub zerowej zdolności wiązania wody, co sprzyja rozwarstwianiu; wosk działa głównie jako zagęstnik.

Pełne wyjaśnienie:

Aby uzyskać trwałe rozproszenie roztworu wodnego w podłożu maściowym, trzeba dobrać podłoże zdolne do absorpcji i emulgowania wody. Kluczowym parametrem jest liczba wodna, czyli maksymalna ilość wody, jaką 100 g podłoża może włączyć, zachowując konsystencję maści.

Odpowiedź "eucerynę" jest właściwa, ponieważ euceryna należy do podłoży absorpcyjnych (zawiera składniki pochodne lanoliny), dzięki czemu może włączyć znaczne ilości fazy wodnej i utworzyć stabilną maść (emulsję typu w/o). To właśnie takie podłoża stosuje się w recepturze, gdy w leku ma się znaleźć dużo roztworu wodnego.

  • "wosk żółty" jest przede wszystkim składnikiem nadającym twardość i zwiększającym lepkość; sam w sobie nie rozwiązuje problemu włączenia dużej ilości roztworu wodnego i nie zastępuje podłoża absorpcyjnego.
  • "parafinę stałą" należy traktować jako podłoże/komponent węglowodorowy o praktycznie braku zdolności wiązania wody, więc dodanie jej zamiast wazeliny nie poprawi stabilności układu z roztworem wodnym.
  • "wazelinę żółtą" łatwo pomylić z rozwiązaniem właściwym, bo ma podobną konsystencję do innych podłoży tłuszczowych, ale technologicznie pozostaje podłożem węglowodorowym o zbliżonej, niskiej zdolności absorpcji wody jak wazelina biała. Zmiana białej na żółtą nie zapewnia więc trwałego rozproszenia fazy wodnej.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w recepcie widzisz połączenie podłoża tłuszczowego z wyraźnie dużą ilością roztworu wodnego, szukaj podłoża absorpcyjnego (np. euceryna/lanolina) albo konieczności użycia emulgatora. Podłoża czysto węglowodorowe zwykle prowadzą do rozwarstwiania przy dużym udziale wody.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Liczba wodna to maksymalna ilość wody, jaką 100 g podłoża może zaabsorbować i utrzymać, zachowując konsystencję maści. Im wyższa liczba wodna, tym łatwiej wykonać stabilną maść z dodatkiem roztworów wodnych bez rozwarstwiania.
Wazelina biała jest podłożem węglowodorowym i hydrofobowym, więc wiąże wodę bardzo słabo. Przy dużym udziale fazy wodnej mieszanina jest nietrwała: woda oddziela się od fazy tłuszczowej, co daje efekt rozwarstwiania i niejednorodnej maści.
Euceryna to podłoże absorpcyjne (związane z pochodnymi lanoliny), które ułatwia włączanie wody do podłoża tłuszczowego. W recepturze aptecznej stosuje się ją, gdy trzeba wykonać maść zawierającą znaczną ilość roztworu wodnego i utrzymać jej jednorodność.
Nie. Wazelina żółta i biała to podłoża tego samego typu (węglowodorowe). Różnią się głównie stopniem oczyszczenia i barwą, a nie zdolnością do absorpcji wody. Dlatego zamiana wazeliny białej na żółtą zwykle nie rozwiązuje problemu rozwarstwiania maści z wodą.
Gdy recepta przewiduje dodatek roztworu wodnego w ilości, która w praktyce przekracza możliwości podłoża węglowodorowego. Wtedy wybiera się podłoże absorpcyjne (np. euceryna/lanolina) albo stosuje emulgator, aby uzyskać stabilną, jednorodną postać leku.
Wosk żółty działa głównie jako zagęstnik i składnik poprawiający konsystencję fazy tłuszczowej. Nie zapewnia jednak właściwej zdolności do włączania dużej ilości fazy wodnej. Zwiększenie lepkości nie zastępuje emulgowania, więc problem rozwarstwiania może pozostać.
Parafina stała to także składnik węglowodorowy, podobnie jak wazelina, i nie ma właściwości emulgujących wodę. Może zmienić twardość i konsystencję maści, ale nie poprawia trwałego rozproszenia roztworu wodnego w podłożu, więc nie jest właściwym wyborem w takim zadaniu.
Wskazówką są zapisy typu "Sol." (roztwór) oraz sposób dawkowania ilości, np. "aa ad …", który może oznaczać równy udział składników do masy końcowej. Jeśli część wodna jest duża, potrzebne będzie podłoże absorpcyjne lub emulgator, by uniknąć rozwarstwiania.
Najczęściej wybiera się "inną wazelinę" zamiast zmiany typu podłoża, bo nazwy są podobne. Częsty jest też błąd polegający na wyborze zagęstnika (np. wosku) z myślą, że "utrzyma" wodę. W takich zadaniach kluczowe jest skojarzenie: woda → podłoże absorpcyjne/emulgator.
Pomaga podział na grupy: węglowodorowe (hydrofobowe), absorpcyjne (wiążą wodę), emulsyjne i hydrofilowe. Do każdej grupy przypisz 2–3 przykłady i typowe zastosowanie. Na egzaminie szukaj w treści sygnału: obecność roztworu wodnego wymaga zdolności absorpcji wody.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 26% zdających egzamin. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Euceryna jest podłożem absorpcyjnym o bardzo wysokiej liczbie wodnej, więc może trwale włączyć duże ilości roztworu wodnego do podłoża maściowego."

Źródła:

  • Opis ilustracji recepty (analiza obrazu): widoczne "Rp.", "Vaselini albi", "3% Sol. Acidi borici", "aa ad 30,0", "M.f. ung.".

Materiały:

  • Skrypty z receptury aptecznej: podłoża maściowe i ich właściwości
  • Materiały dydaktyczne o liczbie wodnej i emulgowaniu w recepturze
  • Ćwiczenia z analizy recept (interpretacja: M.f. ung., aa ad, rozpoznanie fazy wodnej)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego