KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 40.
Aby w badanej próbie w trakcie zmiany pH nastąpiła zmiana barwy na malinową, należy użyć
Ilustracja przedstawia tabelę dotyczącą zmian barw najważniejszych wskaźników kwasowo-zasadowych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fenoloftaleina jest wskaźnikiem kwasowo-zasadowym, który w środowisku zasadowym przyjmuje barwę różową do malinowej, dlatego właśnie jej używa się, gdy oczekuje się takiej zmiany barwy podczas podnoszenia pH. Lakmus, oranż metylowy i wskaźnik uniwersalny dają inne charakterystyczne barwy.

Pełne wyjaśnienie:

Wskaźniki kwasowo-zasadowe to związki chemiczne, które zmieniają barwę w określonym zakresie pH. Dobiera się je tak, aby obserwowana zmiana barwy odpowiadała przewidywanemu przesunięciu pH badanej próbki (np. w trakcie dodawania kwasu lub zasady).

Fenoloftaleina jest klasycznym wskaźnikiem stosowanym do wykrywania przejścia w stronę odczynu zasadowego: w roztworach kwaśnych i obojętnych jest bezbarwna, a po przekroczeniu odpowiedniego zakresu pH pojawia się zabarwienie różowe/malinowe. Dlatego, jeśli celem jest uzyskanie barwy malinowej podczas zmiany pH, właściwym wyborem jest fenoloftaleina.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Lakmus zmienia barwę w sposób typowy dla środowiska kwaśnego i zasadowego (czerwienieje w kwasie, niebieszczeje w zasadzie), ale nie jest kojarzony z barwą malinową w tym sensie, w jakim opisuje się fenoloftaleinę.
  • Oranż metylowy jest wskaźnikiem przejścia w zakresie bardziej kwaśnym; daje barwy żółto-pomarańczowo-czerwone, a nie charakterystyczną "malinową" dla fenoloftaleiny w zasadowym pH.
  • Wskaźnik uniwersalny zmienia barwę na wiele kolorów zależnie od pH i służy raczej do orientacyjnego oszacowania pH, a nie do uzyskania konkretnej, wąsko kojarzonej barwy przejścia w miareczkowaniach.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "różowy/malinowy" efekt po alkalizacji, najczęściej chodzi o fenoloftaleinę. Jeśli pojawia się "czerwony–żółty" w kwaśnym zakresie, częściej pasuje oranż metylowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fenoloftaleina to wskaźnik kwasowo-zasadowy używany do obserwacji zmiany pH. Jest bezbarwna w roztworach kwaśnych i obojętnych, a w odpowiednio zasadowym środowisku zabarwia się na różowo/malinowo, co ułatwia ocenę, że pH wzrosło.
Wraz ze wzrostem pH zmienia się forma chemiczna fenoloftaleiny (równowaga kwas-zasada). W zasadowym zakresie rośnie udział formy o innej strukturze elektronowej, która pochłania światło w inny sposób, dlatego roztwór staje się różowy do malinowego.
Lakmus jest wskaźnikiem, który w środowisku kwaśnym przyjmuje barwę czerwoną, a w zasadowym niebieską. Nie jest typowo opisywany jako dający "malinową" barwę, dlatego przy takim opisie w zadaniu zwykle nie będzie najlepszym wyborem.
To informacja, jakiej barwy oczekuje się po zmianie pH próbki. W praktyce laboratoryjnej "malinowa/różowa" barwa jest często kojarzona z fenoloftaleiną w warunkach zasadowych, więc taki opis naprowadza na dobór wskaźnika o takim efekcie wizualnym.
Wskaźnik uniwersalny jest świetny do orientacyjnego określania pH, bo pokazuje wiele barw w szerokim zakresie. Do miareczkowań częściej wybiera się pojedynczy wskaźnik o wyraźnym przejściu w wąskim zakresie pH, aby punkt końcowy był łatwiejszy do uchwycenia.
Oranż metylowy zmienia barwę w zakresie bardziej kwaśnym, typowo przechodząc od czerwieni w silniej kwaśnym środowisku do barwy żółtej w mniej kwaśnym/około obojętnym. Nie daje charakterystycznej "malinowej" barwy opisywanej dla fenoloftaleiny.
Fenoloftaleinę wybiera się, gdy spodziewany punkt końcowy lub kontrolowany zakres pH leży po stronie zasadowej i chcemy wyraźnej zmiany z bezbarwnego na różowy/malinowy. To częsty wybór w klasycznych ćwiczeniach z miareczkowań kwas–zasada.
Pomaga skojarzenie barwy i "kierunku" pH: fenoloftaleina kojarzy się z różem/maliną po alkalizacji, lakmus z czerwienią i niebieskim, a oranż metylowy z czerwono-żółtym przejściem w kwaśniejszym zakresie. Warto uczyć się w parach: nazwa–barwa–zakres.
Barwa zależy od stężenia wskaźnika, grubości warstwy roztworu, oświetlenia i subiektywnego nazewnictwa kolorów. Na egzaminie "malinowa" zwykle oznacza ten sam typ odcienia co "różowa" dla fenoloftaleiny w zasadowym pH, a nie dowolny czerwony kolor.
Najczęstsze błędy to wybór "najbardziej znanego" wskaźnika bez powiązania z oczekiwaną barwą, traktowanie wskaźnika uniwersalnego jako najlepszego do wszystkiego oraz mylenie wskaźników o podobnych skojarzeniach kolorystycznych. Zawsze łącz wskaźnik z zakresem pH przejścia.
info

Statystycznie 63% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Lakmus, oranż metylowy i wskaźnik uniwersalny dają inne charakterystyczne barwy."

Źródła:

  • ChemLibreTexts: "Acid-Base Indicators" (opis działania i przykłady wskaźników) https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry/Analytical_Chemistry_2.1_(Harvey)/16%3A_Acid-Base_Equilibria/16.08%3A_Acid-Base_Indicators (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (EN): "Phenolphthalein" (zastosowanie jako wskaźnik pH, barwa w roztworach zasadowych) https://en.wikipedia.org/wiki/Phenolphthalein (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Fenoloftaleina" (informacje o wskaźniku i barwie w zależności od pH) https://pl.wikipedia.org/wiki/Fenoloftaleina (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Tablice wskaźników kwasowo-zasadowych (barwy i zakresy przejścia)
  • Materiały dydaktyczne z chemii analitycznej dotyczące miareczkowań
  • Instrukcje BHP i dobre praktyki laboratoryjne dotyczące pracy z odczynnikami

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego