KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 39.
Aby znaleźć skamieniałości dewońskie, należy zaplanować wycieczkę w rejon
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skamieniałości dewońskie najłatwiej znaleźć tam, gdzie odsłaniają się skały dewońskie. Rejon Kielc (Góry Świętokrzyskie) jest znany z licznych wychodni wapieni dewońskich i stanowisk paleontologicznych, dlatego właśnie ten kierunek jest właściwy. Pozostałe lokalizacje nie są klasycznymi obszarami odsłonięć dewonu.

Pełne wyjaśnienie:

Dewon to okres paleozoiku, a skamieniałości dewońskie występują przede wszystkim w skałach osadowych powstałych w tym czasie (np. w wapieniach i marglach dewońskich). Kluczowa zasada terenowa jest prosta: aby znaleźć skamieniałości określonego wieku, trzeba szukać w rejonach z odsłonięciami skał o tym wieku.

Rejon Kielc (Góry Świętokrzyskie i okolice) jest w Polsce jednym z najbardziej klasycznych obszarów występowania i odsłonięć utworów dewońskich. W okolicy znajdują się liczne wychodnie skał węglanowych oraz stanowiska o znaczeniu dydaktycznym i naukowym, kojarzone właśnie z dewonem. Z tego powodu odpowiedź "Kielc" jest właściwa jako kierunek planowania wycieczki nastawionej na skamieniałości dewońskie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne w kontekście tego pytania?

  • "Zakopanego" kusi skojarzeniem z górami i odsłonięciami, ale Tatry są typowym obszarem geologicznym o innej budowie i nie są w Polsce standardowym miejscem poszukiwań skamieniałości dewońskich w sensie szkolno-egzaminacyjnym.
  • "Jeleniej Góry" (Sudety) to również region o złożonej geologii, jednak nie jest najczęściej wskazywany jako podstawowy, klasyczny teren do rozpoznawania i zbierania skamieniałości dewońskich na poziomie podstawowym.
  • "Kazimierza Dolnego" często łączy się z lessami i skałami młodszymi oraz walorami geoturystycznymi, co może prowadzić do błędnego przeniesienia skojarzenia "ciekawe geologicznie" na "dewońskie".

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy wieku skamieniałości, w pierwszej kolejności myśl o wieku skał w danym regionie (stratygrafia + geologia regionalna), a dopiero potem o tym, czy miejscowość jest "znana turystycznie".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To skamieniałości organizmów zachowane w skałach powstałych w okresie dewonu (paleozoik). Najczęściej spotyka się je w skałach osadowych, np. w wapieniach, gdzie zachowują się szczątki i odciski dawnych organizmów morskich.
Okolice Kielc należą do obszaru Gór Świętokrzyskich, gdzie występują liczne odsłonięcia utworów paleozoicznych. W praktyce szkolnej i terenowej jest to jeden z klasycznych regionów Polski, gdzie można obserwować skały dewońskie i związane z nimi skamieniałości.
Najpierw sprawdź na mapie geologicznej, czy w danym rejonie są odsłonięcia skał dewońskich. Potem wybierz miejsca dostępne i legalne (np. stanowiska edukacyjne, rezerwaty z zasadami zwiedzania), zabierz podstawowy sprzęt terenowy i dokumentuj znaleziska zgodnie z zasadami ochrony przyrody.
Bardzo często są to skały osadowe, zwłaszcza węglanowe, np. wapienie i dolomity, w których zachowują się szczątki organizmów morskich. Kluczowe jest jednak nie tyle "rodzaj skały", co jej wiek i środowisko sedymentacji.
W Tatrach występują różne typy skał i różny wiek utworów, ale w zadaniach egzaminacyjnych "Zakopane" nie jest zwykle wskazywane jako podstawowy, klasyczny rejon poszukiwań skamieniałości dewońskich. W takich pytaniach lepiej kierować się typowymi regionami dewonu w Polsce, np. okolicami Kielc.
Bo o tym, czy znajdziesz skamieniałości, decyduje przede wszystkim wiek i typ skał, a nie to, czy miejscowość jest znana. Egzamin sprawdza umiejętność powiązania skamieniałości z określoną stratygrafią i regionem geologicznym.
Najczęstsze jest kierowanie się skojarzeniem "góry = stare skały" albo wybór miejsca, o którym dużo się słyszy (np. wycieczki szkolne), bez sprawdzenia, czy występują tam odsłonięcia skał o wymaganym wieku. Pomaga nawyk: zawsze łącz okres geologiczny z mapą geologiczną.
Mapa geologiczna pozwala szybko ocenić, jakie skały (i jakiego wieku) występują na powierzchni lub płytko pod nią. Dzięki temu można zaplanować trasę rekonesansu, dobrać punkty obserwacyjne i ograniczyć czas w terenie do miejsc o realnym potencjale znalezisk.
Nie zawsze. W wielu miejscach obowiązują ograniczenia (np. rezerwaty przyrody, parki narodowe, obszary chronione), a zasady mogą dotyczyć zarówno zbierania, jak i używania narzędzi. Przed wyjazdem trzeba sprawdzić regulamin miejsca i stosować się do zasad ochrony przyrody.
Ucz się par: okres geologiczny → typowe regiony w Polsce (np. dewon → Góry Świętokrzyskie). Trenuj na mapach geologicznych i krótkich opisach regionów. Pomaga też zapamiętywanie "klasycznych" obszarów odsłonięć używanych w edukacji geologicznej.
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Skamieniałości dewońskie najłatwiej znaleźć tam, gdzie odsłaniają się skały dewońskie."

Źródła:

  • Państwowy Instytut Geologiczny – PIB, hasło/strona edukacyjna dotycząca regionu świętokrzyskiego i utworów dewońskich (opis występowania dewonu w Górach Świętokrzyskich) – https://www.pgi.gov.pl/ (wymaga dojścia do konkretnej podstrony tematycznej), dostęp: 2026-02-27
  • Geopark Kielce / materiały o rezerwatach i odsłonięciach w rejonie Kielc (informacje o skałach i ich wieku, w tym dewonie) – https://geopark-kielce.pl/ (konkretne opisy obiektów), dostęp: 2026-02-27
  • Wikipedia (PL), artykuł: "Góry Świętokrzyskie" (informacje ogólne o budowie geologicznej i występowaniu utworów paleozoicznych, w tym dewonu) – https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_%C5%9Awi%C4%99tokrzyskie, dostęp: 2026-02-27

Materiały:

  • Mapy geologiczne Polski (arkusze obejmujące Góry Świętokrzyskie/Kielce)
  • Podręczniki/kompendia z geologii historycznej i stratygrafii
  • Materiały edukacyjne o stanowiskach geologicznych rejonu kieleckiego (rezerwaty i geoparki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego