KWALIFIKACJA TWO5 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 17.
Brak przetopu spoiny w złączu doczołowym przedstawiono na rysunku oznaczonym literą
Ilustracja przedstawia cztery schematy złączy spawanych, oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Brak przetopu w złączu doczołowym oznacza, że metal spoiny nie połączył się na całej grubości materiału, zwykle w obszarze grani (pozostaje niezsponowany "mostek"/szczelina). Na rysunkach wybiera się wariant pokazujący przerwę w przetopieniu w osi złącza, a nie np. porowatość czy podtopienia.

Pełne wyjaśnienie:

W złączu doczołowym prawidłowo wykonana spoina powinna zapewniać połączenie materiału na pełnej grubości elementów. Brak przetopu (często widoczny na przekroju) polega na tym, że w obszarze grani złącza pozostaje niepołączony fragment: metal spoiny nie "dochodzi" do dna rowka lub nie łączy obu krawędzi na całej głębokości. W efekcie w osi złącza występuje szczelina lub linia rozdziału, która osłabia połączenie i może sprzyjać nieszczelności.

Dlatego poprawna odpowiedź to rysunek, na którym widać nieciągłość w rejonie grani/środka złącza doczołowego, świadczącą o niepełnym stopieniu i wypełnieniu na pełną grubość. Taki obraz odróżnia się od innych niezgodności tym, że problem dotyczy głębokości przetopienia, a nie jakości powierzchni lica.

Pozostałe rysunki (odpowiedzi błędne) zwykle przedstawiają inne typowe niezgodności spawalnicze, które mogą wyglądać podobnie, ale mają inną istotę:

  • Brak wtopienia – dotyczy przyczepności stopiwa do ścianki rowka lub poprzedniej warstwy; nie musi oznaczać braku połączenia na pełnej grubości w grani.
  • Porowatość – to pęcherze gazowe w spoinie; objawia się okrągłymi pustkami, a nie liniową przerwą w przetopie.
  • Podtopienie / nadlew / wklęśnięcie lica – są to wady kształtu powierzchni, widoczne na licu lub przy krawędziach, ale nie opisują wprost niepołączenia w grani.

W praktyce (także przy montażu elementów kadłuba) brak przetopu jest szczególnie niebezpieczny, bo obniża nośność złącza i może inicjować pęknięcia zmęczeniowe. Najczęstsze przyczyny to zbyt mała energia liniowa, niewłaściwe przygotowanie krawędzi (zbyt mały kąt ukosowania, zbyt mała szczelina), błędna technika prowadzenia łuku oraz nieodpowiedni dobór parametrów do grubości materiału. Na egzaminie kluczowe jest rozpoznanie tej niezgodności po tym, gdzie występuje (grań/środek złącza) i jak wygląda (ciągła przerwa/linia niepołączenia), a nie po samych ogólnych "ubytkach" w spoinie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Brak przetopu to niezgodność, w której stopiwo nie połączyło krawędzi na pełnej grubości złącza doczołowego. Najczęściej dotyczy obszaru grani: na przekroju widać linię/szczelinę niepołączenia w osi złącza. Taka wada obniża wytrzymałość i może powodować nieszczelność.
Szukaj obrazu, w którym w rejonie grani (od strony "spodu" złącza) pozostaje niepołączony fragment materiału. Zwykle wygląda to jak ciągła przerwa lub ostra linia rozdziału w środku złącza, a nie jak pojedyncze okrągłe pory czy nierówność na licu.
Brak przetopu dotyczy tego, że złącze nie jest zespawane na pełnej grubości (problem "w głąb", zwykle w grani). Brak wtopienia oznacza miejscowy brak stopienia przy ściance rowka lub między warstwami spoiny, mimo że teoretycznie przetop na grubość może wystąpić w innych miejscach.
Bo tworzy niepołączony obszar działający jak karb i potencjalna szczelina. W eksploatacji może to obniżać nośność złącza, przyspieszać pękanie zmęczeniowe oraz sprzyjać przeciekom. W konstrukcjach narażonych na drgania i zmienne obciążenia jest to szczególnie niekorzystne.
Typowe przyczyny to zbyt mały prąd/napięcie lub zbyt szybkie prowadzenie łuku (za mała energia liniowa), niewłaściwe przygotowanie krawędzi (za mała szczelina lub zły ukos), nieprawidłowa pozycja palnika/elektrody oraz niedostateczne oczyszczenie i dopasowanie elementów.
Często nie w pełni, bo wada jest wewnętrzna i dotyczy grani/przekroju. Oględziny mogą dać podejrzenie (np. nietypowy kształt spoiny), ale pewniejsze są metody badań NDT zależnie od wymagań: np. radiografia, ultradźwięki lub badania penetracyjne od strony grani, jeśli jest dostęp.
Pomaga prawidłowe przygotowanie brzegów (kąt ukosowania, szczelina, próg), dobór parametrów do grubości materiału, kontrola prędkości spawania i techniki prowadzenia łuku oraz stosowanie odpowiedniej kolejności i liczby ściegów. Ważne jest też stabilne ustawienie elementów przed spawaniem.
Najczęściej mylone są: brak wtopienia (przy ściankach), porowatość (okrągłe pęcherze), żużel (wydłużone wtrącenia) oraz wady kształtu lica jak podtopienie. Klucz to lokalizacja: brak przetopu "siedzi" w grani/środku złącza doczołowego.
Gdy nieprzetopiony obszar tworzy ciągłą drogę dla cieczy lub gazu (szczególnie w złączach odpowiedzialnych za szczelność). W praktyce nawet przy ładnym licu, brak przetopu w grani może powodować mikroszczeliny. Dlatego w złączach szczelnych stosuje się rygorystyczną kontrolę jakości.
Najpierw ustal, że to złącze doczołowe i wskaż grań (miejsce, gdzie powinien być pełny przetop). Następnie szukaj ciągłej przerwy w osi złącza. Jeśli widzisz pojedyncze "kropki" to zwykle porowatość; jeśli problem jest przy ściance rowka, częściej jest to brak wtopienia.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Brak przetopu w złączu doczołowym oznacza, że metal spoiny nie połączył się na całej grubości materiału, zwykle w obszarze grani (pozostaje niezsponowany "mostek"/szczelina)."

Źródła:

  • PN-EN ISO 6520-1:2009, "Spawanie i procesy pokrewne — Klasyfikacja geometrycznych niezgodności spawalniczych w metalach — Część 1: Spawanie", definicje i klasyfikacja niezgodności (m.in. brak przetopu)
  • PN-EN ISO 5817:2014-05, "Spawanie — Złącza spawane (spawanie łukowe stali, niklu, tytanu i ich stopów) — Poziomy jakości dla niezgodności spawalniczych", wymagania jakościowe i odniesienia do typów niezgodności

Materiały:

  • Materiały szkoleniowe z podstaw spawalnictwa (złącza doczołowe, przygotowanie krawędzi)
  • Atlasy/albumy niezgodności spawalniczych z przykładami rysunkowymi i fotografiami przekrojów
  • Normy i wytyczne jakościowe dotyczące klasyfikacji i oceny niezgodności spawalniczych (do nauki terminologii)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego