KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 20.
Co najmniej ilu bitowy przetwornik A/C należy zastosować w układzie, by dla zakresu pomiarowego 0 mA ÷ 20 mA zapewnić rozdzielczość w zaokrągleniu równą 0,01 mA?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rozdzielczość ADC to krok kwantyzacji: zakres/2^n. Dla 0–20 mA i wymaganego kroku 0,01 mA trzeba co najmniej 20/0,01 = 2000 poziomów. 10 bitów daje 1024 poziomy (za mało), natomiast 11 bitów daje 2048 poziomów, więc spełnia warunek minimalny. "Co najmniej" oznacza wybór najmniejszego n spełniającego nierówność.

Pełne wyjaśnienie:

W przetworniku A/C (ADC) liczba możliwych kodów cyfrowych rośnie wykładniczo wraz z liczbą bitów: dla n bitów mamy 2^n poziomów kwantyzacji. Z tego wynika, że najmniejszy rozróżnialny przyrost sygnału (krok kwantyzacji, potocznie rozdzielczość) jest w przybliżeniu równy:

krok = zakres / 2^n

W zadaniu zakres prądu to 0–20 mA, a wymagana rozdzielczość (po zaokrągleniu) to 0,01 mA. Najpierw policzmy, ile poziomów jest potrzebnych, aby taki krok był możliwy:

liczba poziomów ≥ 20 mA / 0,01 mA = 2000

Teraz dobieramy najmniejsze n, dla którego 2^n ≥ 2000. Sprawdzamy typowe potęgi dwójki:

  • 2^10 = 1024 → za mało poziomów, więc krok wyniesie ok. 20/1024 ≈ 0,0195 mA, czyli nie spełnia 0,01 mA.
  • 2^11 = 2048 → już wystarcza, krok wyniesie ok. 20/2048 ≈ 0,00977 mA, co po zaokrągleniu daje 0,01 mA.

Dlatego poprawna jest odpowiedź "11 bitowy", bo pytanie brzmi "co najmniej", czyli szukamy minimalnej liczby bitów spełniającej warunek rozdzielczości.

Pozostałe propozycje są niepoprawne z następujących powodów:

  • "10 bitowy" nie spełnia wymaganego kroku (zbyt mało poziomów, zbyt duży krok).
  • "12 bitowy" oraz "16 bitowy" zapewnią jeszcze mniejszy krok (większą rozdzielczość), ale nie są odpowiedzią minimalną; pytanie nie brzmi "jaki zastosować typowo", tylko "co najmniej ilu bitowy".

W praktyce, oprócz samej rozdzielczości, liczy się też m.in. błąd całkowity (INL/DNL), szumy i dokładność toru pomiarowego, ale w tym zadaniu oceniana jest wyłącznie zależność rozdzielczości od liczby bitów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozdzielczość (krok kwantyzacji) to najmniejsza zmiana sygnału wejściowego, która powoduje zmianę kodu na wyjściu ADC. Dla zakresu i liczby bitów w przybliżeniu wynosi zakres/2^n. Im więcej bitów, tym mniejszy krok i "gęstszy" pomiar.
Najpierw liczysz wymaganą liczbę poziomów: 20/0,01 = 2000. Potem dobierasz najmniejsze n takie, by 2^n ≥ 2000. Ponieważ 2^11 = 2048, minimalnie wystarczy 11 bitów.
10 bitów to tylko 2^10 = 1024 poziomy. Dla zakresu 0–20 mA daje to krok około 20/1024 ≈ 0,0195 mA, czyli większy niż wymagane 0,01 mA. Sygnał byłby "skokowy" zbyt grubymi krokami.
Tak, 12 bitów spełni wymaganie, bo 2^12 = 4096 i krok będzie mniejszy niż 0,01 mA. Jednak pytanie brzmi "co najmniej ilu bitowy", więc poprawna jest minimalna wartość spełniająca warunek, a nie dowolna większa.
"Co najmniej" oznacza, że należy wskazać najmniejszą wartość parametru, która spełnia wymaganie. Jeśli kilka opcji spełnia warunek, wybierasz tę o najmniejszej wartości (np. najmniej bitów, najmniejsza moc, najniższa klasa), bo taka jest logika wymagań minimalnych.
W zadaniach egzaminacyjnych najczęściej przyjmuje się uproszczenie krok ≈ zakres/2^n, bo tyle jest poziomów kodu. W szczegółowych analizach spotyka się też podejście z liczbą przedziałów i kodów skrajnych, ale tu wystarcza nierówność poziomów: 2^n ≥ wymagane.
Zakres 0–20 mA i 4–20 mA to typowe sygnały prądowe w automatyce. Dla 4–20 mA "użyteczny" zakres to 16 mA, więc przy tym samym ADC krok w przeliczeniu na wielkość mierzoną może być inny. Zasada doboru bitów jest identyczna: liczysz wymagane poziomy i dobierasz n.
Najczęstsze pomyłki to: policzenie poziomów liniowo (np. 20/0,01 i wybór "najbliższej" znanej rozdzielczości bez sprawdzenia 2^n), przeoczenie słów "co najmniej", oraz przedwczesne zaokrąglenia. Pomaga wypisanie potęg: 2^10=1024, 2^11=2048, 2^12=4096.
Większa liczba bitów poprawia rozdzielczość (mniejszy krok), ale nie zawsze poprawia dokładność. Dokładność ograniczają też szumy, błędy offsetu i wzmocnienia, nieliniowości (INL/DNL) oraz elementy toru pomiarowego. Na egzaminie zwykle rozdzielczość liczy się idealnym modelem 2^n.
Najpierw policz przybliżoną liczbę poziomów (tu 2000). Potem porównaj z potęgami 2: 2^10≈1000, 2^11≈2000, 2^12≈4000. Gdy wymagana wartość leży między 2^10 a 2^11, wybierasz 11. To szybka metoda na zadania typu "minimalnie ile bitów".
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Rozdzielczość ADC to krok kwantyzacji: zakres/2^n."

Źródła:

  • Analog Devices, "MT-001: Tutorial: Taking the Mystery out of the Infamous Formula, SNR = 6.02N + 1.76 dB", sekcja o zależności parametrów od liczby bitów, https://www.analog.com/media/en/training-seminars/tutorials/MT-001.pdf (dostęp: 2026-03-01)
  • Texas Instruments, "Analog-to-Digital Converter (ADC) Basics", opis rozdzielczości i liczby kodów 2^N, https://www.ti.com/lit/an/slaa013/slaa013.pdf (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia, "Analog-to-digital converter", fragment o rozdzielczości i 2^n poziomach, https://en.wikipedia.org/wiki/Analog-to-digital_converter (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Noty aplikacyjne producentów ADC dotyczące rozdzielczości i kwantyzacji
  • Podręczniki z podstaw metrologii elektronicznej i systemów pomiarowych
  • Materiały o standardach sygnałów analogowych w automatyce (0–20 mA, 4–20 mA)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego