KWALIFIKACJA SPO5 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 5.
Cztery tygodnie temu podopieczny przebył amputację kończyny dolnej na poziomie stopy. Która z czynności wymaga pomocy opiekunki?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprzątanie to czynność instrumentalna (IADL), zwykle wymagająca przemieszczania się po mieszkaniu, dłuższego stania, schylania i przenoszenia rzeczy. Po amputacji stopy (4 tygodnie po zabiegu) mobilność bywa ograniczona, więc taka aktywność częściej wymaga wsparcia niż higiena osobista czy jedzenie wykonywane na siedząco.

Pełne wyjaśnienie:

Po amputacji kończyny dolnej na poziomie stopy najczęściej ograniczona jest mobilność (chodzenie, dłuższe stanie, przenoszenie ciężaru ciała), zwłaszcza w pierwszych tygodniach rekonwalescencji. Nawet jeśli rana jest już w fazie gojenia, pacjent może poruszać się o kulach lub unikać pełnego obciążania kończyny, co zwiększa ryzyko przeciążenia i upadku przy aktywnościach wymagających pracy w pozycji stojącej.

Dlatego czynność "Sprzątanie." jest najbardziej typowym przykładem zadania, które wymaga pomocy opiekunki. Sprzątanie należy do IADL (czynności instrumentalnych), bo zwykle obejmuje kilka elementów naraz: przechodzenie między pomieszczeniami, sięganie, schylanie, przesuwanie przedmiotów, a często także dźwiganie (np. wiadro, odkurzacz). Każdy z tych elementów opiera się na sprawnym poruszaniu i stabilnym staniu.

Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do ADL (podstawowych czynności samoobsługowych):

  • "Golenie." można wykonać w pozycji siedzącej przy umywalce lub przy lustrze, wykorzystując sprawność kończyn górnych.
  • "Mycie zębów." również nie wymaga chodzenia ani długotrwałego stania; w razie potrzeby możliwe jest mycie na siedząco.
  • "Spożywanie posiłków." to czynność typowo wykonywana na siedząco, zależna głównie od sprawności rąk i koordynacji, a nie od pełnej sprawności kończyny dolnej.

W praktyce opiekunka środowiskowa ocenia, które czynności są ograniczone przez deficyt ruchowy, i planuje wsparcie tak, aby zwiększyć bezpieczeństwo (mniej chodzenia i stania) oraz utrzymać samodzielność podopiecznego tam, gdzie jest to możliwe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
ADL to podstawowe czynności życia codziennego związane z samoobsługą, np. jedzenie, mycie, ubieranie i korzystanie z toalety. W ocenie opiekunki pokazują, czy podopieczny jest samodzielny w najważniejszych, codziennych aktywnościach. Często można je wykonać na siedząco lub z niewielką pomocą.
IADL to czynności instrumentalne, bardziej złożone niż samoobsługa, np. sprzątanie, zakupy czy przygotowanie posiłków. Po amputacji stopy IADL często sprawiają większą trudność, bo wymagają chodzenia, dłuższego stania, schylania i przenoszenia rzeczy. To właśnie tu najczęściej potrzebne jest wsparcie.
Sprzątanie zwykle wymaga przemieszczania się po mieszkaniu i pracy w pozycji stojącej, co po amputacji stopy bywa ograniczone i niebezpieczne (ryzyko utraty równowagi). Mycie zębów można wykonać na siedząco i opiera się głównie na sprawności rąk, która po amputacji stopy pozostaje zachowana.
Opiekunka obserwuje, które aktywności wymagają mobilności (chodzenia, stania, przenoszenia ciężaru) oraz które można wykonać bezpiecznie na siedząco. Pomoc planuje tak, aby wzmacniać samodzielność w ADL, a przejmować lub asekurować czynności IADL, które zwiększają ryzyko upadku i przeciążenia.
Najtrudniejsze są zwykle czynności wymagające długiego stania i poruszania się: sprzątanie, wynoszenie śmieci, zakupy, przenoszenie cięższych przedmiotów. Trudność rośnie, gdy w mieszkaniu są przeszkody, progi lub śliskie powierzchnie. Pomoc polega też na organizacji przestrzeni i zmniejszaniu ryzyka upadku.
Nie zawsze. Wiele czynności higienicznych (np. mycie zębów, golenie) można wykonywać samodzielnie, zwłaszcza jeśli zapewni się stabilne miejsce do siedzenia i dobre oświetlenie. Pomoc może być potrzebna głównie wtedy, gdy pojawiają się problemy z równowagą, ból lub gdy higiena wymaga stania (np. prysznic bez krzesła).
Ryzyko upadku rośnie szczególnie podczas czynności wymagających przenoszenia ciężaru ciała i zmiany pozycji: schylania, sięgania, chodzenia z przedmiotami w rękach. Dodatkowym czynnikiem są dywany, kable, progi i śliskie podłogi. Dlatego opiekunka zwykle wspiera IADL i dba o bezpieczne otoczenie.
Częsty błąd to mylenie ograniczeń mobilności z całkowitą niesamodzielnością i wybieranie odpowiedzi związanych z higieną lub jedzeniem "bo są ważne". Drugi błąd to nieuwzględnienie, że wiele ADL można wykonać na siedząco. Warto analizować, czy dana czynność wymaga stania i przemieszczania.
Ucz się przez schemat: (1) co ogranicza amputacja? głównie chodzenie i stanie, (2) które czynności wymagają mobilności? zwykle IADL, (3) które można wykonać na siedząco? często ADL. Pomaga też ćwiczenie na przykładach sytuacyjnych: sprzątanie, zakupy, toaleta, przygotowanie posiłków.
Pomocne jest pytanie: "Czy ta czynność wymaga długiego stania, chodzenia lub schylania?". Jeśli tak, częściej będzie wymagała pomocy po amputacji stopy. Jeśli można ją wykonać stabilnie na siedząco, a sprawność rąk jest zachowana, podopieczny zwykle pozostaje bardziej samodzielny.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Sprzątanie to czynność instrumentalna (IADL), zwykle wymagająca przemieszczania się po mieszkaniu, dłuższego stania, schylania i przenoszenia rzeczy."

Źródła:

  • Katz S., Ford A.B., Moskowitz R.W., Jackson B.A., Jaffe M.W., "Studies of Illness in the Aged. The Index of ADL", 1963 (klasyczny opis skali ADL).
  • Lawton M.P., Brody E.M., "Assessment of Older People: Self-Maintaining and Instrumental Activities of Daily Living", 1969 (skala IADL i rozróżnienie ADL/IADL).

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne dotyczące oceny ADL/IADL w opiece długoterminowej i środowiskowej
  • Podstawy rehabilitacji i usprawniania po amputacjach kończyn dolnych (ujęcie funkcjonalne)
  • Wytyczne/standardy opieki nad osobą z ograniczoną mobilnością (profilaktyka upadków, organizacja domu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego