Wysady (wysadziny) powstają, gdy w strefie przemarzania dostępna jest woda oraz grunt umożliwia jej podciąganie kapilarne. Zamarzająca woda tworzy soczewki lodowe, które zwiększają objętość i unoszą warstwy podtorza. Kluczowe jest więc ograniczenie dopływu wody i zastosowanie gruntu o małej kapilarności.
Odpowiedź "piasek gruby" jest właściwa, ponieważ grunty gruboziarniste (o większych porach) zwykle mają mniejszą zdolność podciągania kapilarnego i mniejszy udział frakcji drobnych, co ogranicza możliwość tworzenia się soczewek lodowych. Taki materiał sprzyja także odsączaniu i stabilniejszym warunkom wilgotnościowym w podtorzu.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "piasek pylasty" zawiera znaczący udział frakcji pylastej, co zwiększa kapilarność i zatrzymywanie wody. To podnosi mrozowrażliwość, więc nie jest to typowy wybór dla warstwy o funkcji przeciwwysadzinowej.
- "glina" to grunt drobnoziarnisty (często spoisty), który łatwo utrzymuje wodę i może wykazywać znaczne podciąganie kapilarne. W warunkach mrozu sprzyja to powstawaniu wysadzin oraz nierówności toru.
- "ił" jest jeszcze bardziej drobnoziarnisty i zwykle silnie zatrzymuje wodę; w praktyce jest niekorzystny w strefie przemarzania, bo ułatwia gromadzenie wilgoci i rozwój zjawisk mrozowych.
W przygotowaniu do egzaminu warto zapamiętać zasadę: im więcej frakcji drobnych (pyłów, iłów) i im większa kapilarność, tym większe ryzyko wysadzin. W zadaniach kolejowych łączy się to także z tematami odwodnienia i warstw odsączających.
