KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 27.
Do czego przeznaczony jest lejek z warstwą ze szkła spiekanego (Schotta)?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Lejek z warstwą szkła spiekanego (lejek Schotta) ma porowatą przegrodę, która zatrzymuje cząstki stałe i przepuszcza ciecz. Dlatego służy do sączenia (filtracji), a nie do dekantacji czy przesiewania. Klarowanie jest celem, który często uzyskuje się właśnie przez sączenie.

Pełne wyjaśnienie:

Lejek z warstwą ze szkła spiekanego (często nazywany lejkiem Schotta) to rodzaj lejka laboratoryjnego, w którym dno stanowi porowaty spiek szklany. Spiek pełni rolę stałego "filtra": przepuszcza ciecz, a zatrzymuje cząstki stałe o rozmiarze większym niż pory spieku. Z tego powodu podstawowym przeznaczeniem takiego lejka jest sączenie (filtracja), często także w układzie z podciśnieniem.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "Do klarowania." Klarowanie to uzyskiwanie roztworu pozbawionego widocznych zawiesin. Jest to cel procesu, a nie nazwa konkretnego przyrządu. Klarowność można osiągnąć różnymi metodami (np. odstaniem i dekantacją, filtracją, wirowaniem). Lejek ze spiekiem jest narzędziem do filtracji, która może prowadzić do klarowania, ale nie jest "lejkiem do klarowania" jako odrębnej techniki.
  • "Do dekantacji." Dekantacja polega na ostrożnym zlaniu cieczy znad osadu po jego opadnięciu, bez użycia przegrody filtracyjnej. W dekantacji typowo wykorzystuje się naczynie i ewentualnie bagietkę szklaną do kierowania strumienia, a nie lejek ze spiekiem, którego istotą jest właśnie porowata bariera zatrzymująca osad.
  • "Do przesiewania." Przesiewanie dotyczy głównie materiałów sypkich i wykorzystuje sita o określonych oczkach. Lejek ze spiekiem szklanym jest przeznaczony do układów ciecz–ciało stałe (zawiesiny, osady), a nie do klasyfikacji ziarnowej proszków na sucho.

W praktyce laboratoryjnej i w nauczaniu zawodowym warto zapamiętać prostą regułę: jeśli w opisie pojawia się spiek (porowata przegroda), to mowa o filtracji/sączeniu. To przyrząd do rozdzielania fazy stałej od ciekłej, a nie do samego "przelewania" czy zlewania znad osadu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To lejek laboratoryjny, którego dno stanowi porowata warstwa (spiek) ze szkła. Spiek działa jak wbudowany filtr: przepuszcza ciecz, a zatrzymuje cząstki stałe. Dzięki temu lejek służy głównie do filtracji/sączenia zawiesin i oddzielania osadu od cieczy.
Służy do sączenia (filtracji), czyli oddzielania fazy stałej od cieczy. Porowaty spiek zastępuje bibułę filtracyjną i pozwala skutecznie zatrzymywać cząstki stałe podczas przepływu cieczy przez lejek, także przy użyciu podciśnienia.
Spiek jest trwałą przegrodą filtracyjną i nie wymaga każdorazowego zakładania bibuły. Daje bardziej powtarzalną filtrację, bywa wygodny przy pracy z drobnymi osadami i w filtracji próżniowej. Wymaga jednak właściwego mycia i doboru porowatości do cząstek.
Nie. Dekantacja polega na zlaniu cieczy znad osadu po jego opadnięciu i zwykle nie wymaga przegrody filtracyjnej. Lejek ze spiekiem ma wbudowany porowaty filtr, więc jest narzędziem do filtracji/sączenia, a nie do prostego zlewania cieczy.
Sączenie (filtracja) to proces rozdzielania mieszaniny niejednorodnej, w której faza stała jest zatrzymywana na przegrodzie filtracyjnej, a ciecz przechodzi dalej jako przesącz. W recepturze ma znaczenie m.in. przy usuwaniu zawiesin i osadów.
Klarowanie to cel: uzyskanie roztworu przejrzystego, bez widocznych cząstek. Sączenie to metoda: fizyczne oddzielenie cząstek stałych przez filtr. Klarowanie można uzyskać przez sączenie, ale także przez inne metody, np. odstanie.
Gdy zależy na szybszym przesączeniu cieczy lub na skutecznym oddzieleniu osadu (np. po krystalizacji). Podciśnienie zwiększa różnicę ciśnień i przyspiesza przepływ przez spiek. Trzeba dobrać aparat i zachować ostrożność, by nie uszkodzić szkła.
Dobór zależy od wielkości cząstek, które mają zostać zatrzymane. Zbyt "gruby" spiek przepuści drobny osad, a zbyt "drobny" może się szybko zatykać i spowalniać filtrację. Na egzaminie zwykle wystarczy pamiętać, że spiek jest przegrodą filtracyjną.
Częsty błąd to utożsamianie każdego oddzielania osadu z "zlewaniem" i wybieranie dekantacji. Jeśli w pytaniu pojawia się filtr, spiek, bibuła lub przesącz, chodzi o filtrację/sączenie. Dekantacja nie używa przegrody, tylko wykorzystuje opadanie osadu.
Nie. Przesiewanie wykonuje się na sitach i dotyczy materiałów sypkich na sucho, aby rozdzielić frakcje ziarnowe. Lejek ze spiekiem pracuje głównie z cieczami i zawiesinami: spiek filtruje podczas przepływu cieczy, a nie klasyfikuje proszek jak sito.
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Lejek z warstwą szkła spiekanego (lejek Schotta) ma porowatą przegrodę, która zatrzymuje cząstki stałe i przepuszcza ciecz."

Źródła:

  • Vogel's Textbook of Practical Organic Chemistry, rozdział o filtracji i sączeniu (sprzęt: funnels, sintered glass filters), wydania współczesne – źródło podręcznikowe
  • Sigma-Aldrich / Merck: opis produktu "sintered glass funnel / filter funnel" (zastosowanie: filtration) – https://www.sigmaaldrich.com/ (wyszukiwanie: sintered glass funnel) – dostęp 2026-03-01
  • SCHOTT: informacje produktowe o filtrach/lejkach ze spiekiem szklanym (zastosowanie: filtration) – https://www.schott.com/ – dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik z technologii postaci leku/receptury aptecznej (rozdziały o procesach jednostkowych i filtracji)
  • Instrukcje BHP i instrukcje stanowiskowe dotyczące pracy ze szkłem laboratoryjnym oraz filtracją próżniową
  • Materiały dydaktyczne z podstaw analizy i technik laboratoryjnych (rozdziały o rozdzielaniu mieszanin)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego