Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA SPO3 - STYCZEŃ 2018



PYTANIE NR 4.
Do oceny złożonych czynności życia codziennego u osób starszych należy zastosować skalę
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do oceny złożonych (instrumentalnych) czynności życia codziennego, czyli IADL, stosuje się skalę Lawtona. Skale Barthel i Katza służą głównie do oceny podstawowych czynności (ADL), a skala Nortona dotyczy ryzyka powstawania odleżyn, nie samodzielności w IADL.

Pełne wyjaśnienie:

W opiece nad osobą starszą ważne jest rozróżnienie dwóch poziomów samodzielności:

  • ADL (podstawowe czynności życia codziennego) – dotyczą samoobsługi, np. jedzenia, przemieszczania się, toalety, ubierania.
  • IADL (złożone/instrumentalne czynności życia codziennego) – dotyczą bardziej złożonego funkcjonowania w środowisku, np. korzystania z telefonu, robienia zakupów, przygotowania posiłków, dbania o leki czy sprawy finansowe.

Skala Lawtona jest narzędziem używanym do oceny właśnie IADL, czyli złożonych czynności dnia codziennego. Dlatego w pytaniu o "złożone czynności życia codziennego u osób starszych" prawidłowym wyborem jest Lawton.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Barthel – to popularny indeks oceny sprawności w zakresie podstawowych ADL. Może być wykorzystywany w rehabilitacji i opiece, ale nie jest typową skalą do IADL.
  • Katz – klasyczna skala ADL, koncentruje się na podstawowej samoobsłudze. Nie obejmuje w pełni czynności instrumentalnych.
  • Norton – służy do oceny ryzyka powstania odleżyn (np. związanych z unieruchomieniem), a nie do pomiaru poziomu samodzielności w czynnościach życia codziennego.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pada "złożone/instrumentalne" – myśl IADL i skala Lawtona. Jeśli mowa o podstawowej samoobsłudze – częściej będą to ADL (Barthel, Katz). Jeśli temat dotyczy skóry i zapobiegania odleżynom – kojarz skalę Nortona.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to są złożone czynności życia codziennego (IADL) u osoby starszej?
IADL to czynności bardziej złożone niż samoobsługa, potrzebne do samodzielnego funkcjonowania w domu i społeczeństwie, np. telefonowanie, zakupy, przygotowanie posiłków, sprzątanie, korzystanie z transportu czy kontrola leków. Ich spadek często pojawia się wcześniej niż trudności w ADL.
Jak działa skala Lawtona w ocenie samodzielności seniora?
Skala Lawtona ocenia zdolność wykonywania IADL poprzez zestaw pytań/obszarów dotyczących funkcjonowania w codziennym życiu. Wynik pomaga określić, w jakich czynnościach senior potrzebuje wsparcia (np. zakupy, leki), co ułatwia planowanie opieki i nadzoru.
Dlaczego skala Barthel nie jest typową skalą do IADL?
Indeks Barthel koncentruje się głównie na podstawowych czynnościach ADL (samoobsługa i mobilność), takich jak karmienie, toaleta czy przemieszczanie. IADL obejmuje inne obszary (np. zakupy, leki), dlatego do złożonych czynności lepiej pasuje skala Lawtona.
Co mierzy skala Katza i kiedy się ją stosuje?
Skala Katza służy do oceny niezależności w podstawowych czynnościach życia codziennego (ADL), czyli poziomu samoobsługi. Stosuje się ją m.in. w opiece długoterminowej, aby określić, czy osoba wymaga pomocy przy myciu, ubieraniu, korzystaniu z toalety czy jedzeniu.
Co ocenia skala Nortona u osób w DPS?
Skala Nortona ocenia ryzyko powstawania odleżyn, czyli powikłań wynikających m.in. z ograniczonej mobilności, zaburzeń odżywienia i stanu ogólnego. Nie jest to skala samodzielności ADL/IADL, tylko narzędzie profilaktyki odleżyn i planowania działań pielęgnacyjno-opiekuńczych.
Jakie są przykłady IADL, które najczęściej pogarszają się jako pierwsze?
Często wcześniej niż ADL pogarszają się czynności wymagające planowania i organizacji, np. zarządzanie lekami, zakupy, przygotowywanie posiłków, korzystanie z telefonu, załatwianie spraw urzędowych i finansowych. To sygnał do zwiększenia wsparcia i obserwacji.
Jakie błędy najczęściej robi się, myląc skale Lawtona, Barthel i Katza?
Najczęstszy błąd to traktowanie wszystkich skal jako "do oceny codzienności" bez rozróżnienia ADL vs IADL. Barthel i Katz kojarzą się z niesamodzielnością, więc bywają wybierane automatycznie. Warto zapamiętać: Lawton = czynności instrumentalne, Barthel/Katz = samoobsługa.
Jak wykorzystać wynik skali Lawtona do planowania opieki w DPS?
Wynik pokazuje, które złożone czynności senior wykonuje sam, a w których potrzebuje pomocy lub wyręczenia. Na tej podstawie można zaplanować zakres wsparcia (np. organizacja zakupów, kontrola leków, pomoc w posiłkach), ustalić priorytety i monitorować postępy lub pogorszenie.
Kiedy w praktyce stosuje się jednocześnie skalę Lawtona i Barthel?
Stosuje się je łącznie, gdy potrzebna jest pełniejsza ocena funkcjonalna: Barthel opisuje podstawową samoobsługę i mobilność (ADL), a Lawton – funkcjonowanie w zadaniach bardziej złożonych (IADL). Razem pomagają dobrać adekwatny poziom pomocy i bezpieczeństwa w opiece.
Jak zapamiętać na egzaminie, która skala dotyczy IADL?
Pomaga prosta reguła skojarzeń: Lawton = życie "na zewnątrz" i organizacja (telefon, zakupy, leki). Barthel/Katz = samoobsługa (mycie, ubieranie, toaleta). Norton = skóra i odleżyny. To ogranicza pomyłki w testach.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 42% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Do oceny złożonych (instrumentalnych) czynności życia codziennego, czyli IADL, stosuje się skalę Lawtona."

Źródła:

  • Wikipedia: "Lawton instrumental activities of daily living scale" – https://en.wikipedia.org/wiki/Lawton_instrumental_activities_of_daily_living_scale (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: "Barthel scale" – https://en.wikipedia.org/wiki/Barthel_scale (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: "Katz Index of Independence in Activities of Daily Living" – https://en.wikipedia.org/wiki/Katz_Index_of_Independence_in_Activities_of_Daily_Living (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki z geriatrii i opieki długoterminowej omawiające ADL/IADL
  • Materiały dydaktyczne DPS/placówek opiekuńczych dotyczące oceny funkcjonalnej
  • Arkusze i opisy skal: Lawton IADL, Barthel, Katz ADL, Norton
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego