KWALIFIKACJA CHM4 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 21.
Do otrzymywania gazu poprzez działanie cieczy na ciało stałe należy użyć aparatu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aparat Kippa to klasyczny generator gazów, w którym gaz powstaje w reakcji cieczy (np. kwasu) z ciałem stałym i jest odprowadzany do dalszych doświadczeń.
Pozostałe przyrządy służą do innych celów: Orsat do analizy gazów, Höpler do pomiaru lepkości, a Westphal‑Mohr do wyznaczania gęstości.

Pełne wyjaśnienie:

Aby otrzymywać gaz w reakcji cieczy z ciałem stałym (typowo: kwas + węglan, kwas + siarczek, kwas + metal), potrzebny jest układ, który umożliwia:

  • wprowadzenie reagenta ciekłego do kontaktu z ciałem stałym,
  • kontrolę intensywności wydzielania gazu,
  • bezpieczne odprowadzenie powstającego gazu do wężyka/układu oczyszczania.

Tę funkcję spełnia aparat Kippa – klasyczny generator gazów używany w laboratoriach do przygotowania niewielkich ilości gazu "na bieżąco".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Aparat Orsata służy do analizy składu mieszanin gazowych (np. oznaczeń objętościowych składników przez pochłanianie w odpowiednich roztworach), a nie do wytwarzania gazu reakcją ciecz–ciało stałe.
  • Wiskozymetr Höplera jest przyrządem do pomiaru lepkości cieczy metodą opadania kulki w cieczy; nie ma funkcji generatora gazu.
  • Waga Westphala‑Mohra (hydrostatyczna) służy do wyznaczania gęstości cieczy na podstawie siły wyporu; również nie jest aparatem do otrzymywania gazów.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się opis "działanie cieczy na ciało stałe" i celem jest uzyskanie gazu, szukaj odpowiedzi związanej z generatorem gazu (a nie analizą gazów ani pomiarami właściwości fizycznych cieczy).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Aparat Kippa to klasyczny generator gazów laboratoryjnych. Umożliwia otrzymywanie gazu w reakcji cieczy z ciałem stałym oraz jego odprowadzanie do dalszych doświadczeń (np. do płuczki lub układu zbierania gazu). Stosuje się go, gdy potrzebne są małe ilości gazu wytwarzane na bieżąco.
Kluczowe są sformułowania typu "otrzymywanie gazu", "wydzielanie gazu" oraz opis reakcji "ciecz działa na ciało stałe". To wskazuje na generator gazu, a nie aparaturę pomiarową. Wtedy właściwą odpowiedzią jest zwykle nazwa aparatu przeznaczonego do wytwarzania i odprowadzania gazu.
Aparat Orsata kojarzy się z gazami, ale jego funkcja jest inna: służy do analizy składu mieszanin gazowych (np. przez pochłanianie składników). Nie jest generatorem, więc nie służy do otrzymywania gazu z reakcji cieczy z ciałem stałym.
Wiskozymetr Höplera jest przyrządem do pomiaru lepkości cieczy. Pomiar opiera się na obserwacji ruchu kulki w cieczy w odpowiednich warunkach. Nie jest to aparatura do reakcji chemicznych i nie służy do generowania ani zbierania gazów.
Waga Westphala-Mohra (hydrostatyczna) służy do wyznaczania gęstości cieczy na podstawie siły wyporu. Jest to narzędzie pomiarowe z obszaru właściwości fizycznych, a nie aparat do prowadzenia reakcji chemicznych i otrzymywania gazów.
W praktyce laboratoryjnej często spotyka się reakcje, w których ciecz (np. roztwór kwasu) reaguje z ciałem stałym, a produktem jest gaz. Kluczowe jest rozpoznanie mechanizmu: kontakt cieczy ze stałym reagentem powoduje natychmiastowe wydzielanie gazu, który trzeba odprowadzić.
Może pojawiać się w dydaktyce lub w zadaniach egzaminacyjnych jako klasyczny przykład generatora gazu. W praktyce wybór metody zależy od rodzaju gazu i wymagań bezpieczeństwa; często stosuje się inne źródła i układy dozowania. Na egzaminie istotne jest rozpoznanie funkcji aparatu.
Ryzyko obejmuje m.in. gwałtowne wydzielanie gazu, wzrost ciśnienia w układzie, rozpryski cieczy oraz ekspozycję na gazy drażniące lub toksyczne. Dlatego pracuje się z wentylacją (np. dygestorium) i dobiera aparaturę umożliwiającą kontrolę reakcji oraz bezpieczne odprowadzanie gazu.
Najczęściej myli się aparaturę "związaną z gazami" (analiza składu) z aparaturą "do wytwarzania gazu". Uczniowie wybierają wtedy Orsata, bo kojarzy się z gazami. Druga częsta pomyłka to wybór przyrządu pomiarowego (lepkość lub gęstość), bo nie rozpoznano, że pytanie dotyczy reakcji chemicznej.
Najpierw wychwyć opis mechanizmu: "ciecz działa na ciało stałe" i "otrzymywanie gazu". Następnie odrzuć przyrządy pomiarowe (lepkość, gęstość) oraz aparaturę do analizy składu gazów. Pozostaje generator gazu, czyli aparat Kippa.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Aparat Kippa" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Aparat_Kippa — dostęp: 2026-02-18
  • Wikipedia (PL): "Aparat Orsata" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Aparat_Orsata — dostęp: 2026-02-18
  • Wikipedia (PL): "Wiskozymetr Höpplera" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiskozymetr_H%C3%B6pplera — dostęp: 2026-02-18

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstawowej aparatury i techniki laboratoryjnej dla chemii/analityki
  • Instrukcje BHP i procedury szkolne dotyczące pracy z gazami (wentylacja, dygestorium, płuczki, zawory bezpieczeństwa)
  • Atlasy/kompendia szkła laboratoryjnego (rysunki i zastosowania aparatów klasycznych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego