W stomatologii i ortodoncji parafunkcje rozumie się jako nawykowe, niecelowe czynności wykonywane przez narząd żucia poza prawidłowymi funkcjami (żucie, połykanie, mowa). Mogą one prowadzić do przeciążeń zębów, przyzębia i stawów skroniowo-żuchwowych oraz sprzyjać pogłębianiu lub utrwalaniu nabytych wad zgryzu.
Odpowiedź "zgrzytanie zębami" jest typową parafunkcją (bruksizmem). Zgrzytanie lub zaciskanie zębów zwiększa siły działające na zęby i aparat więzadłowy, może powodować starcie koron, mikropęknięcia szkliwa, dolegliwości mięśniowe i zmiany w relacjach zwarciowych. Z punktu widzenia asystentki stomatologicznej ważne jest wychwycenie w wywiadzie i obserwacji objawów (np. przetarcia, wzmożone napięcie mięśni, zgłaszane bóle).
Odpowiedź "nieprawidłowe żucie" dotyczy zaburzenia sposobu wykonywania funkcji żucia (funkcja może być niewydolna lub asymetryczna), ale sama w sobie nie jest klasycznym przykładem parafunkcji rozumianej jako czynność niecelowa wykonywana "dodatkowo".
Odpowiedź "oddychanie przez usta" bywa opisywane jako nieprawidłowy tor oddychania i nawyk mogący wpływać na rozwój układu stomatognatycznego, jednak terminologicznie częściej zalicza się je do dysfunkcji/nawyków oddechowych niż do parafunkcji narządu żucia w wąskim znaczeniu (jak bruksizm, obgryzanie, zaciskanie).
Odpowiedź "nieprawidłową wymowę" odnosi się przede wszystkim do obszaru logopedii. Może współwystępować z wadami zgryzu, ale nie stanowi typowej parafunkcji; jest raczej skutkiem lub elementem zaburzeń funkcji (np. nieprawidłowego ułożenia języka) niż samodzielną parafunkcją.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli wśród odpowiedzi pojawia się bruksizm (zgrzytanie/zaciskanie), jest to najczęściej najbardziej "podręcznikowy" przykład parafunkcji i warto go rozważyć w pierwszej kolejności, o ile pytanie wymaga jednej najlepszej odpowiedzi.
