KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 31.
Do pogłębienia otworu pod łeb śruby imbusowej należy użyć narzędzia przedstawionego
Ilustracja przedstawia cztery różne narzędzia, które mogą być używane w mechanice i montażu maszyn.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Śruba imbusowa ma łeb walcowy, więc aby go schować w materiale wykonuje się pogłębienie walcowe z płaskim dnem. Najwłaściwszy jest pogłębiacz walcowy z pilotem, bo pilot prowadzi narzędzie w istniejącym otworze i zapewnia współosiowość. Pogłębiacz stożkowy jest pod łby stożkowe, a gwintownik i wiertło stopniowe służą do innych operacji.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy doboru narzędzia do wykonania pogłębienia pod łeb śruby imbusowej. W typowym wykonaniu śruba imbusowa (z gniazdem sześciokątnym) ma łeb walcowy, a w wielu konstrukcjach montażowych wymaga się, aby łeb nie wystawał ponad powierzchnię elementu. Osiąga się to przez wykonanie pogłębienia walcowego (gniazda) o średnicy odpowiadającej średnicy łba i o głębokości umożliwiającej jego schowanie.

Właściwym narzędziem do tej operacji jest pogłębiacz walcowy z pilotem. Część tnąca wykonuje gniazdo o odpowiedniej średnicy, a pilot prowadzący (o mniejszej średnicy) wchodzi w już wykonany otwór i prowadzi narzędzie współosiowo. To ogranicza "uciekanie" pogłębiacza na bok, zmniejsza ryzyko bicia i pozwala uzyskać równe, powtarzalne gniazdo z płaskim dnem, co jest kluczowe dla prawidłowego przylegania łba śruby.

Odpowiedź "na ilustracji 3." jest poprawna, bo pokazuje właśnie pogłębiacz walcowy z pilotem. Pozostałe narzędzia nie służą do wykonywania gniazda pod łeb walcowy: "na ilustracji 1." to pogłębiacz stożkowy, typowo używany do wkrętów/śrub z łbem stożkowym (tworzy stożkowe gniazdo, a nie walcowe). "na ilustracji 2." to gwintownik – służy do nacinania gwintu w otworze, a nie do pogłębiania. "na ilustracji 4." to wiertło stopniowe – wykonuje otwory o różnych średnicach (zwykle w cienkich materiałach), ale nie zapewnia kontrolowanego, walcowego gniazda z płaskim dnem jak pogłębiacz z pilotem.

W praktyce montażowej warto pamiętać o dwóch rzeczach: po pierwsze, dobór średnicy pogłębiacza wykonuje się pod średnicę łba śruby; po drugie, głębokość pogłębienia powinna odpowiadać wysokości łba (z niewielkim zapasem montażowym), aby łeb nie wystawał i jednocześnie nie osłabiać materiału nadmiernym pogłębianiem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pogłębianie to operacja obróbki skrawaniem polegająca na poszerzeniu już wykonanego otworu na określoną głębokość. Wykonuje się je, aby utworzyć gniazdo pod łeb śruby lub wkrętu, poprawić przyleganie elementu złącznego i uzyskać gładką, niewystającą powierzchnię połączenia.
Stosuje się pogłębiacz walcowy (najczęściej pogłębiacz walcowy z pilotem). Ponieważ łeb śruby imbusowej jest walcowy, gniazdo powinno mieć kształt walca z płaskim dnem. Pilot prowadzi narzędzie w otworze i pomaga utrzymać współosiowość pogłębienia.
Pogłębiacz stożkowy tworzy stożkowe gniazdo, które pasuje do łbów stożkowych. Przy łbie walcowym (jak w śrubie imbusowej) takie gniazdo nie zapewni prawidłowego przylegania i może powodować punktowy docisk, przekoszenie łba lub wystawanie śruby ponad powierzchnię.
Pilot to prowadnik o mniejszej średnicy, dopasowany do średnicy otworu. Wchodzi on w otwór i prowadzi pogłębiacz współosiowo, ograniczając bicie i "uciekanie" narzędzia. Dzięki temu gniazdo pod łeb jest równe, centryczne i estetyczne, co ułatwia poprawny montaż śruby.
Średnicę pogłębiacza dobiera się do średnicy łba śruby (a nie do średnicy trzpienia). W praktyce korzysta się z tabel wymiarów śrub lub danych katalogowych, a następnie dobiera pogłębiacz o odpowiedniej średnicy gniazda. Zbyt mała średnica uniemożliwi schowanie łba, a zbyt duża osłabi materiał.
Głębokość powinna odpowiadać wysokości łba śruby (z ewentualnym niewielkim luzem). Kontroluje się ją ogranicznikiem głębokości, nastawą na wiertarce/frezarce albo pomiarem (np. suwmiarką lub głębokościomierzem). Za płytkie pogłębienie spowoduje wystawanie łba, za głębokie osłabi detal.
Technicznie da się poszerzyć otwór większym wiertłem, ale zwykle daje to gorszy efekt: brak płaskiego, kontrolowanego dna i mniejszą powtarzalność. Pogłębiacz jest narzędziem przeznaczonym do tej operacji, zapewnia lepszą geometrię gniazda i estetykę, a wersja z pilotem ułatwia zachowanie współosiowości.
Pogłębiacz stożkowy ma część roboczą w kształcie stożka. Pogłębiacz walcowy ma część roboczą walcową, a często także płaskie czoło z ostrzami. Wersja z pilotem ma dodatkowo centralny trzpień o mniejszej średnicy (pilot), który prowadzi narzędzie w otworze.
Fazowanie wykonuje się zwykle, aby usunąć ostre krawędzie, ułatwić montaż lub przygotować niewielkie stożkowe osadzenie, ale nie zastępuje ono gniazda pod łeb walcowy. Jeżeli celem jest schowanie łba śruby imbusowej poniżej powierzchni, potrzebne jest pogłębienie walcowe, nie sama faza.
Najczęstsze błędy to: pomylenie pogłębiacza stożkowego z walcowym, wykonanie gniazda zbyt głębokiego lub zbyt płytkiego oraz brak zachowania współosiowości (np. użycie narzędzia bez pilota w niepewnych warunkach). Skutkiem są przekoszenia łba, wystawanie śruby i osłabienie połączenia.
info

Około 59% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Śruba imbusowa ma łeb walcowy, więc aby go schować w materiale wykonuje się pogłębienie walcowe z płaskim dnem."

Źródła:

  • PN-EN ISO 4762: Śruby z łbem walcowym z gniazdem sześciokątnym (ISO 4762) – norma określająca typ śruby imbusowej i geometrię łba (tytuł normy).

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii mechanicznej: obróbka otworów (wiercenie, pogłębianie, gwintowanie)
  • Katalogi narzędzi skrawających (pogłębiacze walcowe/stożkowe, pogłębiacze z pilotem) – część opisowa i zastosowania
  • Instrukcje stanowiskowe do wiertarki/frezarki: zasady doboru narzędzia i kontroli głębokości

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego