KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 18.
Do sprawdzenia bicia promieniowego zamontowanego uchwytu tokarskiego służy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Bicie promieniowe uchwytu tokarskiego sprawdza się przez odczyt zmian wskazania podczas obrotu – do tego służy czujnik zegarowy na podstawie (np. magnetycznej). Liniał sinusowy ustawia kąty, profilometr mierzy chropowatość, a płytki wzorcowe służą do wzorcowania długości, nie do bicia.

Pełne wyjaśnienie:

Bicie promieniowe to zmiana odległości mierzonej w kierunku promienia podczas obrotu elementu – w praktyce na tokarkach dotyczy m.in. uchwytu i zamocowanego detalu. Gdy uchwyt ma bicie, obrabiany przedmiot nie obraca się idealnie współosiowo, co może powodować błędy średnicy, "jajowatość", problemy z pasowaniem oraz pogorszenie jakości powierzchni.

Do takiego pomiaru stosuje się czujnik zegarowy, ponieważ jest to przyrząd do wykrywania małych przemieszczeń/odchyłek. Ustawia się go tak, aby końcówka pomiarowa opierała się o kontrolowaną powierzchnię (np. średnicę uchwytu lub powierzchnię kontrolną), a następnie obraca się wrzeciono/uchwyt i obserwuje rozrzut wskazań. Różnica między wartością maksymalną i minimalną wskazania odpowiada wielkości bicia (w typowym ujęciu warsztatowym).

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo dotyczą innych zadań metrologicznych:

  • Liniał sinusowy wykorzystuje zależność trygonometryczną (sinus) i jest używany głównie do ustawiania/wyznaczania kątów przy pomiarach i trasowaniu, a nie do kontroli bicia promieniowego.
  • Profilometr służy do oceny chropowatości i struktury geometrycznej powierzchni (parametry typu Ra/Rz zależnie od metody), czyli jakości mikrogeometrii po obróbce, a nie do pomiaru odchyłek położenia podczas obrotu.
  • Zestaw płytek wzorcowych jest wzorcem długości do ustawiania i sprawdzania wymiarów liniowych (np. wysokości, szczelin, nastaw), a nie do dynamicznej kontroli bicia uchwytu w trakcie obrotu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "bicie", "współosiowość", "odchyłka przy obrocie" lub "kontrola na tokarce", najczęściej właściwym wyborem jest czujnik zegarowy (często z podstawą magnetyczną) albo inny czujnik przemieszczeń – a nie przyrządy do chropowatości, kątów czy wzorcowania długości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bicie promieniowe to zmiana odległości od osi obrotu widoczna jako "falowanie" wskazania podczas obracania uchwytu lub detalu. W praktyce oznacza, że element nie obraca się idealnie współosiowo, co może powodować błędy wymiaru i kształtu po obróbce.
Najczęściej używa się czujnika zegarowego, bo pozwala mierzyć bardzo małe przemieszczenia i odchyłki podczas obrotu. Czujnik mocuje się stabilnie (np. na podstawie magnetycznej), a końcówkę opiera o badaną powierzchnię.
Czujnik powinien być zamocowany sztywno do nieruchomej części tokarki (np. łoża) i ustawiony tak, by trzpień pracował w zalecanym zakresie. Końcówka ma dotykać kontrolowanej powierzchni pod możliwie właściwym kątem, bez poślizgu.
Gdy uchwyt ma bicie, detal jest ustawiony mimośrodowo względem osi wrzeciona. Wtedy narzędzie zbiera materiał nierównomiernie, pojawiają się błędy średnicy i okrągłości oraz drgania. Skutek to gorsza jakość powierzchni i trudności z pasowaniem części.
Nie. Profilometr służy do oceny chropowatości i falistości powierzchni (mikrogeometrii), a nie do pomiaru odchyłek położenia podczas obrotu. Do bicia stosuje się czujniki przemieszczeń, typowo czujnik zegarowy.
Liniał sinusowy wykorzystuje zależność trygonometryczną do ustawiania i sprawdzania kątów. Stosuje się go np. przy nastawach i kontrolach elementów kątowych. Nie jest to narzędzie przeznaczone do kontroli bicia uchwytów czy współosiowości w ruchu obrotowym.
Płytki wzorcowe są wzorcami długości używanymi do ustawiania wymiarów, sprawdzania przyrządów i wykonywania kontroli liniowej (np. wysokości, szczelin). Nie mierzą bezpośrednio bicia, ponieważ bicie wymaga obserwacji zmian wskazania podczas obrotu.
Typowe objawy to: nierówne zbieranie naddatku, zmienny wymiar średnicy po obwodzie, problemy z uzyskaniem okrągłości oraz nasilone drgania. Często pojawiają się też ślady na powierzchni i trudności z dotrzymaniem tolerancji pasowania.
Częste błędy to: niestabilne mocowanie czujnika, zbyt duży nacisk końcówki, ustawienie pod złym kątem (poślizg), pomiar na zabrudzonej powierzchni oraz obrót zbyt gwałtowny. Każdy z nich może dać fałszywie zawyżone lub zaniżone wskazania.
Warto przećwiczyć dobór przyrządu do wielkości mierzonej: bicie i współosiowość → czujnik; chropowatość → profilometr; kąty → przyrządy sinusowe; wymiary wzorcowe → płytki. Pomaga też praktyka: ustawianie czujnika i interpretacja rozrzutu wskazań.
info

Około 61% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że bicie promieniowe uchwytu tokarskiego sprawdza się przez odczyt zmian wskazania podczas obrotu – do tego służy czujnik zegarowy na podstawie (np. magnetycznej).

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Czujnik zegarowy": https://pl.wikipedia.org/wiki/Czujnik_zegarowy (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN) – "Dial indicator": https://en.wikipedia.org/wiki/Dial_indicator (accessed 2026-03-01)
  • Mitutoyo – "What is a Dial Indicator?": https://www.mitutoyo.com/ (sekcja/artykuł edukacyjny o dial indicator; dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje stanowiskowe i poradniki metrologii warsztatowej dotyczące czujników zegarowych
  • Materiały dydaktyczne o odchyłkach kształtu i położenia (bicie, współosiowość, prostopadłość)
  • Dokumentacje/instrukcje producentów czujników zegarowych (montaż, odczyt, błędy pomiaru)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego