KWALIFIKACJA ROL2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 28.
Do sprawdzenia luzu promieniowego łożyska tocznego należy zastosować
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Luz promieniowy łożyska tocznego to bardzo małe przemieszczenie elementów w kierunku promieniowym, które najwygodniej i najdokładniej kontroluje się czujnikiem zegarowym. Suwmiarka i śruba mikrometryczna służą głównie do pomiaru wymiarów liniowych, a kątomierz do pomiaru kątów, więc nie są właściwe do takiej kontroli luzu.

Pełne wyjaśnienie:

W łożysku tocznym luz promieniowy oznacza możliwość niewielkiego przemieszczenia pierścienia (lub wału w oprawie) w kierunku promienia, wynikającą z budowy i stanu łożyska. W praktyce serwisowej i warsztatowej takie przemieszczenia są zwykle małe (rzędu setnych milimetra) i wymagają przyrządu, który pozwala obserwować zmianę położenia w sposób ciągły.

Poprawnym przyrządem jest "czujnik zegarowy", ponieważ jest przeznaczony do pomiaru małych przemieszczeń i bicia, a wskazanie na tarczy pozwala bezpośrednio odczytać ugięcie/przesunięcie podczas poruszania elementem w kierunku promieniowym. Czujnik ułatwia też powtarzalny pomiar: ustawia się końcówkę pomiarową na badanym elemencie, zeruje wskazanie i obserwuje wychylenie podczas delikatnego przemieszczania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe:

  • "Suwmiarka traserska" służy przede wszystkim do trasowania oraz pomiarów/wymiarowania liniowego w sposób mniej dogodny dla mikroruchów węzła łożyskowego; nie jest typowym narzędziem do kontroli luzu promieniowego.
  • "Śruba mikrometryczna" (mikrometr) daje dużą dokładność pomiaru wymiarów zewnętrznych/wewnętrznych, ale mierzy "wymiar", a nie łatwo obserwowane przemieszczenie podczas poruszania elementem; bez odpowiedniego stanowiska nie jest praktyczna do oceny luzu promieniowego.
  • "Kątomierz uniwersalny" służy do pomiaru i wyznaczania kątów, więc nie odpowiada wielkości fizycznej, jaką jest przemieszczenie promieniowe.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "luz", "bicie", "przemieszczenie" lub "odchyłka" i brak jest mowy o typowym pomiarze długości, najczęściej właściwym wyborem jest przyrząd wskazówkowy do małych przemieszczeń, czyli czujnik zegarowy (często z podstawą magnetyczną).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Luz promieniowy to możliwość niewielkiego przemieszczenia elementów łożyska w kierunku promienia (prostopadle do osi wału). Jest związany z konstrukcją łożyska i jego stanem zużycia. Zbyt duży luz może powodować hałas, drgania i szybsze uszkodzenia.
Najczęściej używa się czujnika zegarowego, bo pozwala mierzyć bardzo małe przemieszczenia i obserwować wskazanie w czasie poruszania elementem (np. wałem) w kierunku promieniowym. Ułatwia to szybką i powtarzalną ocenę luzu w praktyce serwisowej.
Suwmiarka jest przeznaczona głównie do pomiaru wymiarów liniowych (średnic, długości, głębokości). Luz łożyskowy to małe przemieszczenie, które wygodniej odczytuje się jako wychylenie wskazówki czujnika. Suwmiarka zwykle nie zapewnia takiej metody i powtarzalności.
Mikrometr (śruba mikrometryczna) jest bardzo dokładny, ale służy do pomiaru wymiarów, a nie do dynamicznego odczytu małych przemieszczeń przy poruszaniu węzłem. Bez specjalnego oprzyrządowania trudno nim ocenić luz promieniowy tak praktycznie jak czujnikiem zegarowym.
Zbyt duży luz może powodować drgania, hałas, nierówną pracę, szybsze zużycie uszczelnień i nagrzewanie się węzła. W maszynach rolniczych objawia się to też pogorszeniem prowadzenia, biciem kół lub problemami w przekładniach i wałach napędowych.
Końcówkę czujnika opiera się o badany element (np. wał lub oprawę) w kierunku, w którym ma być mierzony ruch promieniowy. Następnie zeruje się wskazanie i delikatnie przemieszcza element w przeciwnych kierunkach promieniowych, obserwując maksymalne wychylenie jako wartość luzu.
Luz łożysk sprawdza się podczas przeglądów okresowych, po pojawieniu się hałasu lub drgań, po kolizjach/uderzeniach, a także po naprawach i wymianach elementów łożyskowania. To szybka kontrola, która pomaga wykryć zużycie zanim dojdzie do awarii.
Częsty błąd to wybieranie narzędzia "najdokładniejszego z nazwy" (np. mikrometru) zamiast dopasowania do wielkości mierzonej. Drugi błąd to mylenie pomiaru przemieszczenia z pomiarem wymiaru. Warto rozróżniać: wymiar mierzą suwmiarki/mikrometry, a przemieszczenia – czujniki.
Luz promieniowy dotyczy ruchu prostopadłego do osi wału, a luz osiowy dotyczy ruchu wzdłuż osi. W praktyce oznacza to inny kierunek przyłożenia siły i ustawienia czujnika. Pytania egzaminacyjne często sprawdzają właśnie rozpoznanie kierunku pomiaru.
Warto opanować: nazwy elementów łożyska, rodzaje luzów, typowe uszkodzenia oraz dobór przyrządów (czujnik, suwmiarka, mikrometr). Pomaga też przećwiczenie na stanowisku: ustawienie czujnika i interpretacja wskazań. Na egzaminie szukaj słów kluczowych: "luz", "bicie", "przemieszczenie".
info

Około 61% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Luz promieniowy łożyska tocznego to bardzo małe przemieszczenie elementów w kierunku promieniowym, które najwygodniej i najdokładniej kontroluje się czujnikiem zegarowym."

Źródła:

  • SKF, "Rolling Bearings Catalogue" (działy opisujące luz łożyskowy i kontrolę/montaż łożysk)
  • Schaeffler (FAG), "Rolling Bearings" – handbook/catalogue (rozdziały: bearing clearance, inspection/measurement)

Materiały:

  • Podręczniki metrologii warsztatowej (dział: czujniki zegarowe i pomiary przemieszczeń)
  • Katalogi i poradniki producentów łożysk (dział: luz łożyskowy i metody kontroli)
  • Instrukcje serwisowe/DTR maszyn rolniczych (rozdziały: łożyskowanie, przeglądy i diagnostyka)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego