KWALIFIKACJA AUD2 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 27.
Do utrwalenia obrazu pozytywowego w procesie obróbki czarno-białej należy zastosować wodny rozwór substancji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Utrwalanie w procesie czarno-białym polega na usunięciu z papieru/filmu niewywołanych halogenków srebra, aby obraz stał się trwały i nie ciemniał. Funkcję tę pełni utrwalacz oparty na tiosiarczanie sodu (często z dodatkami, np. konserwującymi). Pozostałe propozycje to skład wywoływacza lub kąpiele specjalne.

Pełne wyjaśnienie:

W klasycznej obróbce czarno-białej (film lub odbitka na papierze srebrowym) jednym z kluczowych etapów jest utrwalanie. Jego celem jest usunięcie niewywołanych halogenków srebra z emulsji światłoczułej. Gdyby tych związków nie usunąć, materiał nadal reagowałby na światło i z czasem ciemniał, co prowadzi do zniszczenia obrazu.

Dlatego poprawna jest odpowiedź: "tiosiarczanu sodowego, wodorosiarczynu sodu i chlorku amonowego." Tiosiarczan sodu jest typową bazą utrwalacza ("hipo"), a pozostałe składniki mogą pełnić role pomocnicze (np. konserwujące lub wpływające na właściwości roztworu), zależnie od receptury.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "metolu, siarczynu sodowego, hydrochinonu i węglanu sodowego." – to typowy zestaw kojarzony z wywoływaczem, czyli roztworem redukującym naświetlone kryształy halogenków srebra do srebra metalicznego i tworzącym obraz. Wywoływacz nie utrwala obrazu, bo nie usuwa niewywołanych halogenków.
  • "chlorku rtęciowego i bromku potasowego." – tego typu związki kojarzą się raczej z procesami specjalnymi (np. modyfikacjami/chemicznymi zabiegami w dawnych technologiach), ale nie stanowią standardowego utrwalacza do typowej obróbki czarno-białej pozytywu.
  • "nadmanganianu potasowego." – jest silnym utleniaczem, spotykanym w niektórych kąpielach utleniających/wybielających w procesach specjalnych. Nie jest to typowy składnik utrwalacza srebrowego.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi widzisz metol/hydrochinon/węglan, myśl "wywoływacz", a jeśli tiosiarczan – myśl "utrwalacz". Utrwalanie zawsze wiąże się z trwałością obrazu i odpornością na dalsze działanie światła.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Utrwalacz to kąpiel chemiczna stosowana po wywołaniu, która usuwa z emulsji niewywołane halogenki srebra. Dzięki temu obraz staje się trwały i nie reaguje dalej na światło, co zapobiega późniejszemu ciemnieniu materiału.
Tiosiarczan sodu wiąże i usuwa niewywołane związki srebra z emulsji, czyli to, co pozostało po wywołaniu. To właśnie ta funkcja decyduje o "utrwaleniu" – obraz przestaje być światłoczuły i można go bezpiecznie oglądać w normalnym oświetleniu.
Wywoływacze często zawierają substancje redukujące, takie jak metol lub hydrochinon, oraz składniki regulujące środowisko (np. węglany) i konserwujące (np. siarczyny). Utrwalacze najczęściej opierają się na tiosiarczanach, bo ich zadaniem jest usuwanie niewywołanych halogenków srebra.
Utrwalanie wykonuje się po wywołaniu (i zwykle po kąpieli przerywającej). Najpierw powstaje obraz w wywoływaczu, a następnie w utrwalaczu usuwa się pozostałe, niewywołane halogenki srebra. Dopiero potem następuje płukanie i suszenie materiału.
Przy niedostatecznym utrwaleniu w emulsji pozostają niewywołane halogenki srebra. Taki materiał może z czasem żółknąć, szarzeć lub ciemnieć pod wpływem światła, a obraz traci kontrast i trwałość. To jeden z typowych błędów obróbki w ciemni.
Nie, nadmanganian potasu nie pełni roli typowego utrwalacza w procesie srebrowo-żelatynowym. Jest silnym utleniaczem, więc może występować w kąpielach specjalnych (np. utleniających), ale utrwalanie polega na usuwaniu niewywołanych halogenków srebra, co realizują głównie roztwory tiosiarczanów.
Metol i hydrochinon to związki kojarzone z wywoływaniem, czyli redukcją naświetlonych halogenków srebra do srebra metalicznego (tworzenie obrazu). Utrwalacz ma inny cel: nie tworzy obrazu, tylko usuwa to, co pozostało niewywołane, aby materiał nie był dalej światłoczuły.
Najczęstszy błąd to mylenie funkcji: uczeń pamięta, że "chemia jest podobna", i wybiera skład wywoływacza jako utrwalacza. Drugi błąd to kierowanie się pojedynczym słowem-kluczem (np. "sód") zamiast rozpoznania, czy w składzie jest tiosiarczan (utrwalanie) albo metol/hydrochinon (wywoływanie).
Utrwalanie dotyczy zarówno negatywu (film), jak i pozytywu (odbitka na papierze), o ile mówimy o klasycznym materiale srebrowym. W obu przypadkach zasada jest ta sama: po wywołaniu trzeba usunąć niewywołane halogenki srebra, aby obraz był trwały w świetle dziennym.
Uporządkuj etapy procesu i przypisz do nich "słowa-klucze": wywoływacz (metol, hydrochinon), przerywacz (zwykle roztwór kwaśny), utrwalacz (tiosiarczan) oraz płukanie. Ćwicz rozpoznawanie roli roztworu po funkcji, a nie tylko po brzmieniu nazw chemicznych.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Utrwalanie w procesie czarno-białym polega na usunięciu z papieru/filmu niewywołanych halogenków srebra, aby obraz stał się trwały i nie ciemniał."

Źródła:

  • https://en.wikipedia.org/wiki/Photographic_fixer - accessed 2026-02-27
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Sodium_thiosulfate - accessed 2026-02-27
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Metol - accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii fotografii analogowej (proces srebrowo-żelatynowy)
  • Instrukcje producentów chemii ciemniowej opisujące skład i działanie utrwalaczy (karty produktu)
  • Materiały szkolne z podstaw chemii fotograficznej: rola halogenków srebra i ich usuwanie w utrwalaniu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego