KWALIFIKACJA ELE8 + ELE9 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 30.
Do wykonania układu sterowania przedstawionego na rysunku należy wykorzystać
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu sterowania, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika urządzeń
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W typowym obwodzie sterowania funkcję STOP realizuje się przyciskiem ze stykiem rozwiernym (NC), aby przerwanie obwodu następowało także przy uszkodzeniu przewodu. Funkcję START realizuje się przyciskiem ze stykiem zwiernym (NO), który chwilowo podaje sygnał załączenia zgodnie ze schematem z rysunku.

Pełne wyjaśnienie:

W obwodach sterowania maszyn i urządzeń (także w praktyce montażu i serwisu urządzeń dźwigowych) bardzo często spotyka się logikę START/STOP. W takim układzie przycisk uruchomienia powinien w stanie spoczynku nie podawać sygnału, a dopiero po naciśnięciu chwilowo zamknąć obwód sterowania. Temu odpowiada styk zwierny (NO).

Z kolei przycisk zatrzymania powinien zapewniać możliwie wysoki poziom bezpieczeństwa: w stanie spoczynku obwód jest zamknięty, a naciśnięcie przycisku powoduje jego rozwarcie i odłączenie sterowania. Dodatkowo, gdyby doszło do przerwania przewodu lub poluzowania zacisku, obwód także się rozłączy, co jest zachowaniem bezpieczniejszym. Dlatego STOP realizuje się stykiem rozwiernym (NC).

W przedstawionym układzie (na rysunku) do poprawnego odtworzenia funkcji sterowania potrzebny jest więc jeden przycisk realizujący funkcję załączenia (NO) oraz jeden przycisk realizujący funkcję zatrzymania (NC). Pozostałe kombinacje z większą liczbą przycisków nie wynikają z samej logiki układu i oznaczałyby dodanie elementów, których schemat nie wymaga.

  • Odpowiedzi z dwoma przyciskami NO sugerują dwie niezależne funkcje załączania (np. dwa miejsca START), co musiałoby być pokazane na schemacie.
  • Odpowiedzi z dwoma przyciskami NC sugerują dwa niezależne tory STOP (np. dodatkowy STOP w innym miejscu), co również musiałoby wynikać z rysunku.
  • Kombinacja dwóch NO i dwóch NC oznaczałaby rozbudowane sterowanie wielostanowiskowe, a nie podstawowy układ wynikający z przedstawionego schematu.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze interpretuj NO/NC jako stan w spoczynku (bez naciskania), a nie "normalne działanie po uruchomieniu". To najczęstsze źródło pomyłek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
NO (styk zwierny) oznacza, że w stanie spoczynku obwód jest rozwarty, a po naciśnięciu przycisku zostaje zamknięty. Taki styk typowo stosuje się jako START, impuls załączenia lub potwierdzenie w obwodzie sterowania.
NC (styk rozwierny) oznacza, że w stanie spoczynku obwód jest zamknięty, a po naciśnięciu zostaje rozwarty. Często stosuje się go do STOP i funkcji bezpieczeństwa, bo przerwanie przewodu też powoduje zatrzymanie.
Bo zapewnia bezpieczniejsze zachowanie układu: obwód sterowania jest zamknięty tylko wtedy, gdy wszystko jest sprawne. Naciśnięcie STOP rozłącza obwód, a także awaria typu przerwa przewodu lub luźny zacisk może spowodować zatrzymanie.
Trzeba policzyć symbole przycisków i sprawdzić typ styków w każdym miejscu schematu. Jeśli jest jeden tor START i jeden tor STOP, zwykle wyjdzie 1×NO i 1×NC. Dodatkowe przyciski wynikają tylko z dodatkowych gałęzi lub stanowisk.
Tak, w praktyce mogą występować dodatkowe elementy zatrzymania i bezpieczeństwa, ale ich liczba musi wynikać ze schematu oraz projektu. W zadaniach egzaminacyjnych liczysz to, co jest narysowane: każda dodatkowa funkcja STOP to zwykle kolejny styk NC.
Najczęstszy błąd to odwrócenie znaczeń: uznanie, że "NO" oznacza styk zamknięty, bo "normalnie działa". Drugi błąd to mechaniczne wybieranie odpowiedzi "z większą liczbą elementów" bez sprawdzenia, czy schemat naprawdę pokazuje dodatkowe przyciski.
W typowej logice bezpieczeństwa nie jest to zalecane, bo styk NO w spoczynku nie przewodzi, więc awarie typu przerwa przewodu nie wymuszą zatrzymania w ten sam sposób. Funkcja STOP w praktyce realizowana jest zwykle przez styk NC, zgodnie z zasadami bezpieczeństwa.
Po krótkim naciśnięciu START (NO) załącza się element wykonawczy (np. stycznik), a jego styk pomocniczy podtrzymuje zasilanie obwodu sterowania po puszczeniu przycisku. Naciśnięcie STOP (NC) przerywa obwód i podtrzymanie zanika.
Gdy są dwie niezależne funkcje uruchomienia (np. dwa stanowiska sterownicze) albo dwa różne sygnały startowe. Na schemacie widać wtedy dwa oddzielne symbole przycisków NO w różnych gałęziach lub połączeniach. Bez tego nie zakłada się ich "na zapas".
Ćwicz czytanie prostych obwodów sterowania: START/STOP, podtrzymanie, blokady i styki pomocnicze. Ucz się konsekwentnie interpretacji NO/NC jako stanu spoczynkowego. Na egzaminie najpierw znajdź wszystkie przyciski na rysunku, dopiero potem wybieraj odpowiedź.
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w typowym obwodzie sterowania funkcję STOP realizuje się przyciskiem ze stykiem rozwiernym (NC), aby przerwanie obwodu następowało także przy uszkodzeniu przewodu.

Źródła:

  • PN-EN 60204-1:2018-12, Bezpieczeństwo maszyn — Wyposażenie elektryczne maszyn — Część 1: Wymagania ogólne (wymagania dot. obwodów sterowania i zatrzymania)
  • PN-EN 60947-5-1:2017-02, Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa — Część 5-1: Aparatura i elementy obwodów sterowania — Elektro-mechaniczne elementy obwodów sterowania

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z elektrotechniki: obwody sterowania i automatyki (układy START/STOP, podtrzymanie)
  • Normy dotyczące aparatury łączeniowej i wyposażenia elektrycznego (części dot. obwodów sterowania i urządzeń sterowniczych)
  • Instrukcje producentów przycisków i łączników (oznaczenia zestyków, schematy podłączeń)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego