Do przygotowania roztworu o zadanym stężeniu z koncentratu używa się zasady zachowania ilości substancji czynnej. Oznacza to, że ilość substancji czynnej przed rozcieńczeniem i po rozcieńczeniu jest taka sama.
Najwygodniej zastosować uniwersalny wzór rozcieńczania: C1×V1=C2×V2, gdzie:
- C1 – stężenie koncentratu,
- V1 – objętość koncentratu, którą trzeba odmierzyć,
- C2 – stężenie docelowe roztworu roboczego,
- V2 – objętość końcowa roztworu.
W zadaniu: C1=5%, C2=0,5%, V2=1000 ml (1 litr). Podstawiamy:
5%×V1 = 0,5%×1000 ml
Dzielimy obie strony przez 5%:
V1 = (0,5%×1000 ml) / 5% = (0,5×1000)/5 = 100 ml.
Dlaczego 100 ml jest poprawne (kontrola wyniku)? Jeśli 5% oznacza 5 części substancji czynnej na 100 części roztworu, to w 100 ml koncentratu 5% znajduje się 5 ml "substancji czynnej w przeliczeniu na objętość". Po rozcieńczeniu do 1000 ml otrzymujemy 5 ml/1000 ml = 0,5%.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 50 ml – zawiera połowę substancji czynnej (2,5 ml w przeliczeniu), więc po uzupełnieniu do 1000 ml daje 0,25%, czyli roztwór zbyt słaby.
- 10 ml – to zaledwie 0,5 ml substancji czynnej w przeliczeniu; w 1 litrze byłoby 0,05%, czyli rażąco za mało.
- 500 ml – to pięciokrotnie za dużo koncentratu; w 1 litrze końcowo wyszłoby 2,5%, czyli stężenie za wysokie.
W praktyce (zgodnie z typowymi zasadami pracy w sterylizatorni) odmierza się koncentrat, miesza z częścią wody, a następnie uzupełnia do objętości końcowej 1000 ml oraz dokumentuje przygotowanie roztworu. Zawsze warto też sprawdzić obliczenie przez podstawienie do wzoru C1×V1=C2×V2.
