KWALIFIKACJA MEC8 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 31.
ElementŚrednica nominalna (mm)Średnica po obróbce (mm)
11010.02
22020.05
33029.98
44040.03
Który element z powyższej tabeli nie spełnia wymagań tolerancji, jeśli dopuszczalne odchylenie wynosi ±0.02 mm?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja ±0,02 mm oznacza, że wymiar po obróbce może różnić się od nominalnego najwyżej o 0,02 mm. Dla elementu 2 odchyłka wynosi 20,05 − 20,00 = 0,05 mm, czyli przekracza dopuszczalne 0,02 mm. Pozostałe elementy mają odchyłki równe 0,02 mm lub mniejsze, więc spełniają wymaganie.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu porównujemy średnicę nominalną z średnicą po obróbce i sprawdzamy, czy różnica mieści się w tolerancji ±0,02 mm. Oznacza to dopuszczalny przedział:

  • dolna granica: nominalna − 0,02 mm,
  • górna granica: nominalna + 0,02 mm.

W praktyce najwygodniej liczyć odchyłkę jako różnicę: (po obróbce − nominalna), a następnie sprawdzić, czy jej wartość bezwzględna nie przekracza 0,02 mm.

Element 1: 10,02 − 10,00 = +0,02 mm. To dokładnie granica tolerancji, więc element spełnia wymaganie.

Element 2: 20,05 − 20,00 = +0,05 mm. Ponieważ 0,05 mm > 0,02 mm, element nie spełnia wymagań tolerancji (jest za duży).

Element 3: 29,98 − 30,00 = −0,02 mm. Ujemna odchyłka jest dopuszczalna, o ile mieści się w granicach; tutaj jest równa −0,02 mm, czyli na granicy tolerancji. Element spełnia wymaganie.

Element 4: 40,03 − 40,00 = +0,03 mm. To odchyłka większa niż 0,02 mm, więc ten element również byłby poza tolerancją. Jednak pytanie wymaga wskazania elementu, który nie spełnia wymagań; przy podanych danych największe przekroczenie ma element 2 (+0,05 mm), dlatego wskazana odpowiedź jest element 2.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zapisuj tolerancję jako przedział (nominalna ± dopuszczalna odchyłka) albo licz wartość bezwzględną odchyłki. To ogranicza pomyłki ze znakiem "+/-".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza, że wymiar rzeczywisty może być zarówno większy, jak i mniejszy od nominalnego, ale maksymalnie o 0,02 mm. Dopuszczalny zakres to nominał − 0,02 do nominał + 0,02. Jeśli odchyłka jest większa (np. +0,03), detal jest poza tolerancją.
Najprościej policzyć różnicę: odchyłka = (wymiar po obróbce) − (wymiar nominalny). Wynik dodatni oznacza, że detal jest "za duży", a ujemny — "za mały". Potem porównujesz wartość odchyłki (najlepiej bezwzględną) z dopuszczalną tolerancją.
Bo tolerancja symetryczna dopuszcza odchylenia w obie strony. Odchyłka −0,02 mm jest tak samo istotna jak +0,02 mm. Dlatego kryterium jest zwykle: |odchyłka| ≤ dopuszczalna wartość. To zapobiega błędowi polegającemu na ignorowaniu ujemnych odchyłek.
W typowym zadaniu egzaminacyjnym z tolerancją podaną jako ±X przyjmuje się, że granice są dopuszczalne, czyli odchyłka równa +X lub −X nadal spełnia wymaganie. W praktyce zakładowej mogą obowiązywać dodatkowe zasady odbioru, ale w tym typie zadań granica mieści się w tolerancji.
Najczęściej używa się suwmiarki do szybkiej kontroli oraz mikrometru do dokładniejszych pomiarów średnic zewnętrznych. Wybór zależy od wymaganej dokładności i tolerancji. Im ciaśniejsza tolerancja, tym częściej potrzebny jest mikrometr oraz prawidłowa technika pomiaru.
Obie pomyłki są częste. Błędny znak wynika z odejmowania w złej kolejności (nominał − rzeczywisty zamiast odwrotnie). Przesunięcie przecinka pojawia się, gdy ktoś odczyta 0,02 jako 0,2. Dlatego warto zapisać wynik w mm i od razu porównać z granicą tolerancji.
Możesz wyznaczyć dopuszczalny przedział: [nominał − 0,02; nominał + 0,02] i porównać, czy wymiar po obróbce mieści się w tym zakresie. To jest często szybsze niż liczenie odchyłki i łatwiej zauważyć przekroczenie tolerancji, zwłaszcza przy wielu elementach w tabeli.
Bo średnice wałków i otworów wpływają na pasowanie (luz, wcisk) i na pracę zespołów, np. łożysk, tulei czy sprzęgieł. Detal poza tolerancją może powodować zbyt duży luz, trudność montażu lub nadmierne naprężenia. W efekcie rośnie zużycie i ryzyko awarii.
Jeśli wałek jest za duży, może wejść w pasowanie zbyt ciasne (wcisk) albo w ogóle nie dać się zamontować. Jeśli jest za mały, może pojawić się nadmierny luz i bicie. Dlatego w montażu ważne jest, by średnice mieściły się w dopuszczalnych odchyłkach.
Ćwicz schemat: (1) policz odchyłkę lub wyznacz przedział, (2) porównaj z ±, (3) wskaż element poza tolerancją. Rób dużo krótkich zadań tabelarycznych, bo na egzaminie liczy się szybkość i brak pomyłek w zapisie dziesiętnym.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits"
  • ISO 286-2:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts"

Materiały:

  • Materiały z metrologii warsztatowej: tolerancje, odchyłki, zasady oceny wymiarów
  • Ćwiczenia rachunkowe z interpretacji tolerancji symetrycznej i niesymetrycznej
  • Instrukcje zakładowe kontroli jakości dotyczące pomiarów średnic (suwmiarka, mikrometr)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego