KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 13.
Elementy wykonane w tolerancji 10S7/h6 tworzą pasowanie
Ilustracja przedstawia schemat pasowania elementów mechanicznych, co jest istotne w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rodzaj pasowania wyznacza się przez porównanie położenia pól tolerancji otworu i wałka.
W zapisie S7/h6 wałek ma pole "h" (zasada stałego wałka), a odpowiednie położenie pola otworu "S" względem wałka powoduje uzyskanie pasowania ciasnego (wciskowego).

Pełne wyjaśnienie:

W układzie tolerancji i pasowań (system ISO) zapis typu S7/h6 oznacza parę: otwór o polu tolerancji S7 oraz wałek o polu tolerancji h6, dla tej samej średnicy nominalnej (tu: 10).

Aby określić, czy powstaje pasowanie luźne, mieszane czy ciasne, analizuje się odchyłki graniczne otworu i wałka, czyli to, gdzie leżą ich pola tolerancji względem linii zera. Dopiero zestawienie tych pól mówi, czy występuje dodatni luz, możliwość zarówno luzu jak i wcisku, czy wyłącznie wcisk.

Odpowiedź "ciasne według zasady stałego wałka." wskazuje dwa elementy interpretacji:

  • Zasada stałego wałka – wynika z obecności wałka w polu h, które w systemie pasowań jest typowym odniesieniem dla doboru otworu.
  • Pasowanie ciasne – oznacza sytuację, w której montaż wymaga wcisku (ujemny luz), co w praktyce często wiąże się z użyciem prasy lub metodą cieplną (podgrzewanie piasty/chłodzenie wałka).

Odpowiedź "luźne według zasady stałego wałka." jest błędna, bo klasyfikuje efekt jako luzowy, choć dla tej pary pól tolerancji przyjmuje się pasowanie wciskowe.

Odpowiedź "ciasne według zasady stałego otworu." jest błędna, ponieważ zasada stałego otworu odnosi się do doboru wałka przy stałym otworze (często pole H), a w podanym zapisie punktem odniesienia jest wałek h.

Odpowiedź "mieszane według zasady stałego otworu." jest błędna podwójnie: wskazuje inną zasadę bazowania oraz inny typ pasowania (przejściowe), co prowadziłoby do innych wniosków montażowych i kontroli.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj, czy litera dotyczy otworu (duża) czy wałka (mała), potem ustal zasadę (stały wałek/otwór), a na końcu typ pasowania na podstawie położenia pól tolerancji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zapis pary tolerancji dla otworu i wałka: S7 dotyczy otworu (duża litera), a h6
Najprościej: jeśli w zapisie wałek ma literę h, to często pracuje się wg zasady stałego wałka, a dobiera się do niego otwór (różne litery otworu). Zasada oznacza, który element ma "bazowe" położenie pola tolerancji, a który jest dobierany.
W systemie ISO duże litery opisują otwory, a małe litery opisują wałki. To kluczowe, bo pomylenie wielkości liter odwraca interpretację: student może błędnie przyjąć, że chodzi o inną część połączenia, a wtedy błędnie określi rodzaj pasowania.
Wyróżnia się pasowanie luźne (zawsze dodatni luz), mieszane/przejściowe (możliwy luz lub wcisk) oraz ciasne (wcisk). W praktyce decyduje to o metodzie montażu: ręcznie, z lekkim dopasowaniem lub z użyciem prasy oraz metod cieplnych.
Zwykle tak. Sam zapis literowo-liczbowy mówi o klasie IT i położeniu pola tolerancji, ale do jednoznacznego wniosku (luz/wcisk) potrzebne są odchyłki graniczne z tablic. Na egzaminach często sprawdza się umiejętność interpretacji na podstawie reguł systemu i typowych par.
Najczęstsze to: mylenie otworu z wałkiem (duża/mała litera), wybór "stałego otworu" z przyzwyczajenia, oraz ocenianie rodzaju pasowania wyłącznie po liczbie IT (np. 6) bez analizy położenia pola tolerancji. Pomaga schemat: najpierw litera, potem zasada, potem typ pasowania.
To klasy dokładności wykonania wymiaru: im mniejszy numer IT, tym węższa tolerancja (większa dokładność). W praktyce wpływa to na dobór obróbki (np. szlifowanie vs toczenie) oraz na dobór przyrządów pomiarowych. Sama klasa IT nie mówi jeszcze, czy będzie luz czy wcisk.
Pasowania ciasne stosuje się, gdy trzeba przenieść moment/siłę bez poślizgu lub zapewnić nieruchome osadzenie elementu, np. tulei, pierścienia, piasty na wale. Wymaga to kontrolowanego montażu i często odpowiedniej technologii: prasy, nagrzewania elementu zewnętrznego lub chłodzenia wewnętrznego.
Wyznaczasz minimalny i maksymalny wymiar otworu oraz wałka, a potem liczysz: luz minimalny = otwór min − wałek max. Jeśli zawsze dodatni, pasowanie luźne; jeśli zawsze ujemny, pasowanie ciasne; jeśli raz dodatni raz ujemny (w zależności od skrajnych wymiarów), pasowanie mieszane.
Bo sprawdza to praktyczną umiejętność czytania dokumentacji technicznej i doboru połączeń. Mechanik-monter często widzi takie zapisy na rysunkach złożeniowych i wykonawczych. Od poprawnej interpretacji zależy dobór metody montażu, narzędzi, a czasem także kolejności operacji.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits (tablice i zasady systemu pasowań)
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań wg systemu ISO (opracowania dydaktyczne do ISO 286)
  • Skrypty/rozdziały z metrologii warsztatowej dotyczące odchyłek i pasowań
  • Ćwiczenia z doboru pasowań dla typowych połączeń (wałek–otwór) w budowie maszyn

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego