KWALIFIKACJA ELM2 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 6.
Funkcję urządzenia kontrolno-pomiarowego w sieci automatyki przemysłowej pełni
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Urządzenie kontrolno-pomiarowe w automatyce odpowiada za pozyskanie i przetworzenie sygnału z czujnika do postaci użytecznej dla układu sterowania (np. standaryzacja/konwersja). Taką rolę pełni przetwornik. Sterownik realizuje logikę sterowania, a przepustnica i elektrozawór są elementami wykonawczymi.

Pełne wyjaśnienie:

W systemie automatyki przemysłowej można wyróżnić kilka typowych grup elementów: tor pomiarowy (kontrolno-pomiarowy), układ sterowania oraz elementy wykonawcze.

Odpowiedź "przetwornik." jest poprawna, ponieważ przetwornik pomiarowy przekształca sygnał z czujnika (np. rezystancyjny, napięciowy, prądowy) do postaci standaryzowanej i łatwej do przesłania/odczytu przez system automatyki. W praktyce oznacza to m.in. konwersję wielkości fizycznej na sygnał elektryczny, wzmocnienie, liniaryzację, separację galwaniczną lub zamianę na typowy standard przemysłowy.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "sterownik," – sterownik (np. PLC) pełni funkcję decyzyjną i wykonuje algorytm sterowania. Odczytuje sygnały, ale nie jest "urządzeniem kontrolno-pomiarowym" w sensie elementu toru pomiarowego; jego rolą jest przetwarzanie logiczne i generowanie wyjść sterujących.
  • "przepustnica." – przepustnica jest elementem regulacyjnym w instalacjach (np. powietrze, spaliny, media), czyli typowym elementem wykonawczym. Oddziałuje na proces, nie mierzy go i nie przetwarza sygnałów pomiarowych.
  • "elektrozawór." – elektrozawór również jest elementem wykonawczym: otwiera/zamyka przepływ medium po podaniu sygnału sterującego. Nie realizuje funkcji pomiaru ani konwersji sygnału z czujnika.

Na egzaminie warto zapamiętać prosty podział: pomiar (czujnik + przetwornik), decyzja (sterownik), działanie na obiekt (zawór, przepustnica, siłownik). Jeśli w pytaniu pojawia się "kontrolno-pomiarowe", zwykle chodzi o tor pomiarowy, a nie o element wykonawczy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przetwornik pomiarowy to urządzenie toru pomiarowego, które przekształca sygnał z czujnika do postaci użytecznej dla systemu sterowania, np. jako standaryzowany sygnał elektryczny. Dzięki temu sterownik może poprawnie odczytać wartość i wykorzystać ją w regulacji.
Jego zadaniem jest pozyskanie informacji o procesie i przygotowanie sygnału do dalszego przetwarzania. Obejmuje to m.in. przekształcenie, dopasowanie poziomów, czasem filtrację lub separację. Bez tego sterownik nie ma wiarygodnych danych wejściowych.
Sterownik PLC odpowiada głównie za logikę i decyzje sterujące: porównuje wartości, wykonuje program i wystawia sygnały na wyjścia. Choć odczytuje pomiary, nie jest elementem "pomiarowym" w sensie konwersji i przygotowania sygnału z czujnika.
Przetwornik należy do toru pomiarowego i "opisuje" proces w formie sygnału (informacja). Elektrozawór jest elementem wykonawczym i "zmienia" proces (działanie), np. otwiera lub zamyka przepływ medium po sygnale sterującym.
Wskazówką są sformułowania typu "kontrolno-pomiarowe", "pomiar", "sygnał z czujnika", "przetwarzanie sygnału", "akwizycja danych". Wtedy najczęściej szuka się elementów: czujnik, przetwornik, rejestrator, moduł pomiarowy, a nie zaworów czy przepustnic.
Typowo nie. Przepustnica jest elementem wykonawczym służącym do regulacji przepływu. Pomiar realizuje czujnik i/lub przetwornik. Wyjątkiem byłyby konstrukcje specjalne z wbudowanym czujnikiem, ale wtedy część pomiarowa nadal nie jest "przepustnicą" jako taką.
W praktyce spotyka się sygnały napięciowe i prądowe oraz inne formy wyjścia z czujnika. Przetwornik służy do dopasowania i ustandaryzowania sygnału, aby wejście systemu sterowania mogło go stabilnie i powtarzalnie odczytać.
Przetwornik jest potrzebny, gdy sygnał z czujnika nie pasuje do wejścia urządzenia nadrzędnego albo wymaga wzmocnienia, konwersji czy separacji. Jeśli czujnik ma już odpowiednie wyjście zgodne z wejściem modułu pomiarowego, dodatkowy przetwornik może nie być konieczny.
Częsty błąd to wybór "sterownika", bo kojarzy się z kontrolą procesu. Inny błąd to mylenie elementów wykonawczych (zawory, przepustnice) z pomiarowymi. Pomaga zasada: pomiar = informacja, wykonawczy = fizyczna zmiana w obiekcie.
Warto tworzyć krótkie mapy funkcji: czujnik wykrywa wielkość, przetwornik przygotowuje sygnał, sterownik podejmuje decyzję, wykonawczy realizuje działanie. Trenuj na przykładach z instalacji: temperatura, ciśnienie, przepływ.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 41% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Urządzenie kontrolno-pomiarowe w automatyce odpowiada za pozyskanie i przetworzenie sygnału z czujnika do postaci użytecznej dla układu sterowania (np. standaryzacja/konwersja)."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Przetwornik pomiarowy" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Przetwornik_pomiarowy (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Automatyka" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Automatyka (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw automatyki i torów pomiarowych (czujniki, przetworniki, sygnały 0–10 V i 4–20 mA)
  • Wprowadzenie do metrologii/elektroniki pomiarowej (pojęcia: przetwarzanie, kalibracja, standaryzacja sygnału)
  • Dokumentacje katalogowe przetworników pomiarowych i modułów wejść analogowych PLC (opis funkcji i sygnałów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego