KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 22.
Gdzie nie należy używać urządzeń mechatronicznych wyposażonych w silnik komutatorowy?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silnik komutatorowy (szczotkowy) może powodować iskrzenie na komutatorze. W lakierni często występują opary rozpuszczalników i farb, które mogą się zapalić od iskry, dlatego jest to miejsce, gdzie takiego napędu nie należy używać.

Pełne wyjaśnienie:

Silniki komutatorowe (szczotkowe) mają komutator oraz szczotki, które podczas pracy zapewniają przełączanie prądu w uzwojeniach wirnika. W praktyce proces komutacji może powodować iskrzenie (mikrołuki) w strefie styku szczotka–komutator, szczególnie przy zużyciu szczotek, zabrudzeniu, zbyt dużym obciążeniu lub niewłaściwej konserwacji.

W lakierni typowo spotyka się substancje zawierające lotne składniki (np. rozcieńczalniki, rozpuszczalniki, opary farb). Taka mieszanina par z powietrzem może tworzyć atmosferę, w której nawet niewielka iskra bywa skutecznym źródłem zapłonu. Z tego powodu używanie urządzeń z silnikiem komutatorowym w lakierni jest szczególnie ryzykowne.

Pozostałe wskazane miejsca (suszarni, mleczarni, chłodni) nie są z definicji kojarzone z obecnością łatwopalnych oparów w takim stopniu jak lakiernia. Mogą tam występować inne zagrożenia (wilgoć, niska temperatura, wymagania higieniczne), ale nie wynikają one bezpośrednio z typowego mechanizmu zapłonu od iskier komutatora. Dlatego odpowiedź wskazująca lakiernię najlepiej odpowiada zagrożeniu związanym z iskrzeniem.

  • W suszarni ryzyko może dotyczyć pyłów lub wysokiej temperatury, ale pytanie wskazuje konkretnie na silnik komutatorowy jako potencjalne źródło iskry.
  • W mleczarni kluczowe są wymagania sanitarne i odporność na mycie, a nie typowe opary rozpuszczalników.
  • W chłodni ważne są warunki temperaturowe i skraplanie pary wodnej, jednak to nie jest typowy kontekst dla zapłonu od oparów farb.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz "silnik komutatorowy", od razu rozważ iskrzenie i powiąż je z miejscami, w których mogą występować łatwopalne pary lub atmosfera o podwyższonym ryzyku zapłonu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Silnik komutatorowy to silnik szczotkowy z komutatorem, w którym prąd w uzwojeniach wirnika jest przełączany mechanicznie przez szczotki. Spotyka się go m.in. w elektronarzędziach i urządzeniach przenośnych, bo ma duży moment rozruchowy i prostą regulację obrotów.
Iskrzenie wynika z procesu komutacji oraz z przerywania/przełączania prądu w uzwojeniach wirnika w miejscu styku szczotki z komutatorem. Nasilają je zużyte szczotki, zabrudzenie komutatora, przeciążenie, zła wentylacja lub nieprawidłowy docisk szczotek.
W lakierniach mogą pojawiać się lotne opary farb i rozpuszczalników, które mieszając się z powietrzem tworzą środowisko łatwopalne. W takim miejscu nawet niewielka iskra lub gorąca cząstka może zainicjować zapłon, dlatego dobór urządzeń elektrycznych musi być ostrożny.
Kluczowe są opary substancji łatwopalnych oraz możliwość ich nagromadzenia (np. przy słabej wentylacji). Silnik komutatorowy może być źródłem iskry na komutatorze, a także nagrzewać się. To zwiększa ryzyko zapłonu w porównaniu z "zwykłymi" pomieszczeniami.
Nie zawsze. Chłodnia oznacza głównie niską temperaturę i możliwą wilgoć/kondensację, co wpływa na dobór stopnia ochrony obudowy i niezawodność. To inny typ ryzyka niż zapłon oparów rozpuszczalników. Zawsze trzeba ocenić konkretne warunki środowiskowe.
Słowo "lakiernia" wielu osobom kojarzy się z farbami i rozpuszczalnikami, więc intuicyjnie wybierają ją jako niebezpieczną. Na egzaminie lepiej oprzeć wybór na mechanizmie: silnik komutatorowy → możliwe iskrzenie → środowisko z łatwopalnymi oparami.
Do częstych objawów należą zwiększone iskrzenie, spadek mocy, nierówna praca, przegrzewanie oraz charakterystyczny zapach. W praktyce utrzymania ruchu kontroluje się długość szczotek, stan sprężyn dociskowych i czystość komutatora, aby ograniczyć ryzyko awarii i iskrzenia.
Stosuje się m.in. właściwą wentylację, utrzymanie czystości, eliminację źródeł zapłonu (iskrzące styki, silniki szczotkowe), odpowiedni dobór urządzeń oraz procedury pracy. Istotne jest też planowanie serwisu tak, by nie wykonywać czynności generujących iskry w niebezpiecznych warunkach.
Uczniowie często mylą zagrożenia środowiskowe (wilgoć, temperatura) z zagrożeniem zapłonu od iskry. Częsty błąd to też traktowanie każdego silnika jako identycznego źródła zapłonu bez rozróżnienia konstrukcji (szczotkowy vs bezszczotkowy) i warunków pracy.
Wskazówką jest sformułowanie "silnik komutatorowy" oraz pytanie o miejsce, gdzie "nie należy używać". Połącz to w schemat: komutator i szczotki → możliwe iskrzenie → niebezpieczne tam, gdzie są łatwopalne opary lub mieszaniny z powietrzem (np. lakiernia).
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Silnik komutatorowy (szczotkowy) może powodować iskrzenie na komutatorze."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_komutatorowy - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Komutator - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Lakiernia - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki: maszyny elektryczne i komutacja
  • Instrukcje producentów elektronarzędzi dotyczące użytkowania w atmosferach łatwopalnych
  • Szkolenia BHP dotyczące zagrożeń pożarowych i wybuchowych w zakładach przemysłowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego