KWALIFIKACJA ELE11 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 4.
Histereza regulatora temperatury grzałki w zbiorniku wynosi 2°C, a żądana temperatura została ustawiona na 40°C. Regulator wyłączy grzałkę i ponownie załączy przy temperaturach wody w zbiorniku odpowiednio:
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Histereza regulatora wyznacza dwa progi przełączania wokół temperatury zadanej.
Przy nastawie 40°C i histerezie 2°C grzałka wyłącza się po przekroczeniu górnego progu (40°C + 2°C = 42°C), a ponownie załącza po spadku poniżej dolnego progu (40°C − 2°C = 38°C).

Pełne wyjaśnienie:

Regulator temperatury grzałki w zasobniku c.w.u. często pracuje jako regulator dwustanowy (włącz/wyłącz). Aby zapobiec częstemu "klapaniu" przekaźnika (taktowaniu) przy temperaturze zadanej, stosuje się histerezę, czyli celowe wprowadzenie dwóch różnych punktów przełączania.

Dla nastawy 40°C oraz histerezy 2°C wyznacza się:

  • próg wyłączenia (górny): gdy woda osiągnie wartość wyższą od zadanej o wartość histerezy, czyli 40°C + 2°C = 42°C,
  • próg załączenia (dolny): gdy temperatura spadnie poniżej zadanej o wartość histerezy, czyli 40°C − 2°C = 38°C.

Dlatego poprawny zestaw to: "wyłączenie 42°C, załączenie 38°C".

Pozostałe odpowiedzi są błędne z typowych powodów:

  • "wyłączenie 40°C, załączenie 38°C" ignoruje fakt, że przy histerezie wyłączenie nie następuje dokładnie na nastawie, tylko na progu górnym; prowadziłoby to do innej szerokości pasma przełączania niż wynikająca z definicji w zadaniu.
  • "wyłączenie 38°C, załączenie 40°C" odwraca logikę grzania: grzałka nie powinna się wyłączać przy niższej temperaturze i włączać przy wyższej, bo to dawałoby efekt przeciwny do regulacji.
  • "wyłączenie 42°C, załączenie 40°C" wprowadza asymetrię i w praktyce zmniejsza strefę martwą po stronie dolnej; w treści zadania histereza ma wyznaczać dwa progi oddalone od nastawy o tę samą wartość.

W praktyce eksploatacyjnej warto pamiętać, że producenci mogą różnie opisywać histerezę (czasem jako pasmo całkowite, czasem jako odchyłkę od nastawy). Na egzaminie kluczowe jest przyjęcie definicji zgodnej z treścią zadania i konsekwentne wyznaczenie progów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Histereza to celowe "rozsunięcie" progów przełączania w regulatorze dwustanowym. Zamiast włączać i wyłączać dokładnie na temperaturze zadanej, układ ma osobny próg wyłączenia (górny) i załączenia (dolny). Dzięki temu grzałka nie przełącza się zbyt często.
W typowym ujęciu zadań egzaminacyjnych próg wyłączenia liczy się jako: temperatura zadana + histereza. Czyli gdy woda przekroczy górny próg, regulator odłącza grzanie. To chroni przed oscylacjami wokół nastawy.
Próg załączenia (dolny) wyznacza się jako: temperatura zadana − histereza. Grzałka włącza się dopiero po spadku temperatury poniżej tego progu, co zmniejsza liczbę cykli pracy i stabilizuje regulację w zasobniku.
Bez histerezy regulator mógłby przełączać się co chwilę, gdy temperatura oscyluje minimalnie wokół nastawy (np. przez mieszanie wody). Histereza tworzy "strefę martwą", ograniczając taktowanie przekaźnika/stycznika i zwiększając trwałość elementów wykonawczych.
Nie zawsze. W praktyce spotyka się regulatory, gdzie histereza jest definiowana jako pasmo całkowite lub jako odchyłka od nastawy, a czasem progi mogą być niesymetryczne. Na egzaminie trzeba jednak stosować definicję podaną w zadaniu i liczyć progi konsekwentnie.
Najczęstsze pomyłki to: odwrócenie progów (włączenie przy wyższej temperaturze), przyjęcie że wyłączenie jest na nastawie, oraz mylenie znaczenia "histereza 2°C" (czy to pasmo całkowite, czy odchyłka od nastawy). Pomaga zapis: górny próg wyłącza.
Zbyt mała histereza powoduje częste załączanie i wyłączanie grzałki (taktowanie). Skutkiem może być szybsze zużycie przekaźników/styczników, większe ryzyko przegrzewania styków, a czasem niższa sprawność pracy układu przez straty przy rozruchach. W zasobniku objawia się to "nerwową" pracą.
Większa histereza daje stabilniejszą pracę regulatora (mniej przełączeń), ale powoduje większe wahania temperatury wody między progiem dolnym a górnym. Mniejsza histereza ogranicza wahania temperatury, ale zwiększa liczbę cykli załącz/wyłącz. Dobór to kompromis komfort–trwałość.
Zasada prosta (termostat + histereza) jest podobna, ale w układach OZE grzałka często pełni rolę dogrzewania awaryjnego lub szczytowego. Może być uruchamiana według harmonogramu, taryfy lub sygnału z automatyki. Mimo to progi temperatury i histereza nadal decydują o przełączaniu.
Zastosuj test logiki: przy grzaniu wyłączenie musi być powyżej temperatury załączenia. Jeśli w odpowiedzi "wyłączenie" ma niższą temperaturę niż "załączenie", to odpowiedź jest nielogiczna. Dodatkowo sprawdź odległość progów od nastawy zgodnie z podaną histerezą.
info

Około 64% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Histereza" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Histereza - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (EN): "Thermostat" (opis działania z progiem/differential) – https://en.wikipedia.org/wiki/Thermostat - dostęp 2026-03-01
  • The Engineering ToolBox: "Thermostat Differential / Hysteresis" – https://www.engineeringtoolbox.com/thermostat-differential-d_1403.html - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Instrukcje serwisowe/eksploatacyjne termostatów i regulatorów temperatury stosowanych w zasobnikach c.w.u.
  • Podręczniki z podstaw automatyki: regulator dwustanowy i histereza
  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji związanych z eksploatacją urządzeń grzewczych i zasobników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego