KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 27.
Ile wynosi maksymalna dawka dobowa efedryny w proszkach dla dwunastoletniego dziecka?
Ilustracja przedstawia tabelę z wykazem dawek efedryny według Farmakopei Polskiej IX.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wyznaczyć dawkę maksymalną dobową dla 12-latka, przyjmuje się farmakopealną dawkę maksymalną dobową dla dorosłych (150 mg) i przelicza wzorem Younga: wiek/(wiek+12)×dawka dorosłego. Dla 12 lat: 12/(12+12)=0,5, więc 0,5×150 mg=75 mg.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu chodzi o maksymalną dawkę dobową efedryny u dziecka, a więc o wartość graniczną, której nie należy przekraczać przy sporządzaniu leku (np. proszków dzielonych) i przy weryfikacji recepty.

Najpierw trzeba odczytać z wykazu dawek (Farmakopea Polska) właściwą informację: dla podania doustnego dawka maksymalna dobowa dla dorosłych wynosi 150 mg (a jednorazowa 50 mg). W tej samej tabeli mogą występować także "dawki zwykle stosowane" (np. 25 mg jednorazowo lub 50–100 mg dobowo), ale one nie są dawkami maksymalnymi, więc nie odpowiadają na pytanie.

Następnie, ponieważ pytanie dotyczy dziecka, dawkę oblicza się z dawki dla dorosłych metodą pediatryczną. Dla dzieci w wieku 2–12 lat standardowo stosuje się wzór Younga:

Dawka dziecka = (wiek / (wiek + 12)) × dawka dorosłego

Dla 12-latka współczynnik wynosi: 12/(12+12)=12/24=0,5. Zatem dawka maksymalna dobowa dla dziecka to: 0,5 × 150 mg = 75 mg.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe? Wartości typu 12,5 mg lub 6,25 mg zwykle wynikają z błędnego dobrania współczynnika (np. pomylenia wieku lub dodania niewłaściwej stałej), a 25 mg bywa mylone z dawką zwykle stosowaną jednorazową z tabeli, a nie z dawką maksymalną dobową. Na egzaminie warto zawsze sprawdzić trzy rzeczy: (1) czy bierzemy "maksymalne", a nie "zwykle"; (2) czy obliczamy "dobową", a nie "jednorazową"; (3) czy zastosowany wzór pasuje do wieku dziecka.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się przeliczenie pediatryczne z dawki dla dorosłych. Dla wieku 2–12 lat używa się wzoru Younga: wiek/(wiek+12) × dawka dorosłego. Dla 12 lat współczynnik to 0,5, więc z 150 mg/dobę dla dorosłych otrzymuje się 75 mg/dobę dla dziecka.
Wzór Younga to metoda orientacyjnego wyliczania dawki dla dziecka na podstawie dawki dla dorosłych, wykorzystująca wiek w latach: wiek/(wiek+12). Stosuje się go typowo dla dzieci w wieku 2–12 lat. Na egzaminie pomaga szybko przeliczyć dawki maksymalne z farmakopei.
Pytanie dotyczy dawki maksymalnej dobowej, czyli granicy bezpieczeństwa. "Dawka zwykle stosowana" opisuje typowe leczenie, ale może być niższa i nie jest limitem. Dlatego do obliczeń przyjmuje się wartość z sekcji "dawki maksymalne", a nie z "dawki zwykle stosowane".
W tabelach dawki są rozdzielone na kolumny: jednorazowa (na jedno podanie) i dobowa (suma w 24 godziny). W zadaniu trzeba przeczytać dokładnie, o którą dawkę pyta treść. Mylenie tych kolumn jest częstym błędem i prowadzi do zaniżenia lub zawyżenia wyniku.
Nie, ponieważ 25 mg w tabeli może dotyczyć dawki zwykle stosowanej jednorazowej, a nie dawki maksymalnej dobowej. W pytaniu wymagany jest limit dobowy dla dziecka, więc należy wyjść od maksymalnej dawki dobowej dla dorosłych i dopiero przeliczyć ją wzorem pediatrycznym.
Wzór Clarka opiera się na masie ciała (relacja do 70 kg) i bywa używany, gdy w zadaniu podano wagę dziecka. Jeśli w treści jest tylko wiek (jak w tym pytaniu), typowo wybiera się wzór oparty na wieku, np. Younga dla 2–12 lat. Na egzaminie kluczowe jest dopasowanie danych do wzoru.
We wzorze Younga dla 12 lat współczynnik to 12/(12+12), czyli 12/24 = 0,5. To oznacza połowę dawki dla dorosłych. Następnie mnoży się dawkę maksymalną dobową dorosłego (150 mg) przez 0,5, co daje 75 mg. To przypadek szczególny dla wieku równego 12 lat.
Najczęściej myli się: (1) "zwykle stosowane" z "maksymalnymi", (2) dawkę jednorazową z dobową, (3) dobór wzoru (Younga vs Clark/Cowling). Częsty jest też błąd arytmetyczny w ułamku oraz niebezpieczne zaokrąglanie w górę przy dawkach granicznych.
W praktyce może zależeć także od masy, powierzchni ciała i stanu klinicznego, a wzory są orientacyjne. Jednak w zadaniach egzaminacyjnych, gdy podany jest wyłącznie wiek, stosuje się przelicznik oparty na wieku (np. Younga). Kluczowe jest konsekwentne użycie danych z treści zadania.
Sprawdź przybliżenie: dawka dziecka powinna być mniejsza niż dawka dorosłego. Dla 12-latka we wzorze Younga wychodzi 0,5, więc wynik powinien być około połowy 150 mg, czyli około 75 mg. Taka kontrola "zdroworozsądkowa" pomaga wychwycić pomylenie kolumn lub jednostek.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Aby wyznaczyć dawkę maksymalną dobową dla 12-latka, przyjmuje się farmakopealną dawkę maksymalną dobową dla dorosłych (150 mg) i przelicza wzorem Younga: wiek/(wiek+12)×dawka dorosłego."

Źródła:

  • Farmakopea Polska IX (FP IX) – "Wykaz dawek według FP IX", pozycja dla efedryny/chlorowodorku efedryny, dawka maksymalna doustna: jednorazowa 50 mg, dobowa 150 mg (na podstawie opisu zweryfikowanej ilustracji).
  • Opis ilustracji (zweryfikowany przez model wizyjny): tabela "Wykaz dawek według FP IX", sekcja "Dawki maksymalne" dla drogi doustnej: 50 mg jednorazowo i 150 mg dobowo; oraz sekcja "Dawki zwykle stosowane" (25 mg jednorazowo, 50–100 mg dobowo).

Materiały:

  • Farmakopea Polska – dział/wykaz dawek maksymalnych dla substancji czynnych stosowanych w recepturze
  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej: zasady przeliczania dawek pediatrycznych
  • Zadania rachunkowe z dawkowania pediatrycznego (Younga, Clarka, Cowlinga) w kontekście dawek maksymalnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego