KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 25.
Ile wynosi maksymalna dopuszczalna wartość impedancji pętli zwarcia w trójfazowym obwodzie elektrycznym o napięciu znamionowym 230/400 V, aby skuteczna była w nim ochrona przeciwporażeniowa przy uszkodzeniu izolacji, jeśli wyłączenie zasilania tego obwodu ma zapewnić instalacyjny wyłącznik nadprądowy C10?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby ochrona przez samoczynne wyłączenie zasilania była skuteczna, musi być spełniony warunek Zs = U0/Ia. Dla obwodu 230/400 V przyjmuje się U0=230 V (napięcie fazowe). Wyłącznik nadprądowy o charakterystyce C zadziała natychmiastowo przy 10×In, więc dla C10: Ia=100 A. Stąd Zs=230/100=2,3 Ω.

Pełne wyjaśnienie:

W ochronie przeciwporażeniowej realizowanej przez samoczynne wyłączenie zasilania kluczowe jest to, aby w przypadku uszkodzenia izolacji (np. zwarcia przewodu fazowego do obudowy połączonej z PE) popłynął prąd na tyle duży, by zabezpieczenie nadprądowe wyłączyło obwód w wymaganym czasie. W praktyce sprawdza się to warunkiem na impedancję pętli zwarcia Zs.

Zależność obliczeniowa ma postać: Zs × Ia ≤ U0, a w typowych zadaniach przekształca się ją do: Zs = U0 / Ia, gdzie:

  • U0 to napięcie względem ziemi (dla sieci 230/400 V przyjmuje się 230 V, czyli napięcie fazowe),
  • Ia to prąd powodujący zadziałanie zabezpieczenia w wymaganym czasie,
  • Zs to impedancja pętli zwarcia mierzona/oceniana w najdalszym punkcie obwodu.

Dla wyłącznika instalacyjnego o charakterystyce C przyjmuje się, że zadziałanie bezzwłoczne następuje w zakresie 5–10×In. Do weryfikacji warunku ochrony stosuje się podejście konserwatywne, czyli górną granicę 10×In. Dla C10: In=10 A, więc Ia=10×10 A=100 A.

Obliczenie maksymalnej dopuszczalnej impedancji:

  • U0 = 230 V
  • Ia = 100 A
  • Zs = 230 V / 100 A = 2,3 Ω

Dlaczego pozostałe wartości są niepoprawne? 4,6 Ω odpowiadałoby sytuacji z niższym prądem zadziałania (np. typowo kojarzonym z charakterystyką B przy 5×In dla In=10 A). 7,7 Ω i 8,0 Ω oznaczają jeszcze mniejszy prąd zwarciowy, co zwiększa ryzyko zbyt wolnego zadziałania zabezpieczenia i niespełnienia warunku ochrony.

W praktyce pomiar IPZ wykonuje się miernikiem w najdalszym punkcie obwodu; wynik nie może przekroczyć wartości obliczonej. Zbyt duża impedancja zwykle wynika z długich przewodów, zbyt małego przekroju lub słabych połączeń w torze PE.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Impedancja pętli zwarcia (Zs/IPZ) to "opór" całej drogi prądu zwarciowego: od przewodu fazowego do miejsca zwarcia i z powrotem przez tor ochronny PE oraz źródło. Mierzy się ją, by potwierdzić, że prąd zwarciowy będzie na tyle duży, aby zabezpieczenie szybko wyłączyło zasilanie.
Stosuje się warunek ochrony: Zs = U0/Ia. Dla sieci 230/400 V przyjmuje się U0=230 V (napięcie fazowe). Dla wyłącznika o charakterystyce C przyjmuje się Ia=10×In, więc dla C10: Ia=100 A. Zatem Zs=230/100=2,3 Ω.
Wzór na Zs wykorzystuje napięcie względem ziemi, czyli U0. W typowym zwarciu doziemnym (fazowy–PE) "napędza" prąd napięcie fazowe 230 V. Wartość 400 V dotyczy napięcia międzyfazowego i nie opisuje bezpośrednio zwarcia faza–PE.
Dla wyłączników instalacyjnych przyjmuje się orientacyjnie: B zadziała bezzwłocznie przy 3–5×In, C przy 5–10×In, a D przy 10–20×In. W zadaniach z IPZ zwykle przyjmuje się górną granicę (np. 10×In dla C), aby warunek był spełniony w najgorszym przypadku.
Może, ale dla innego typu zabezpieczenia lub innej charakterystyki. 4,6 Ω wynika z obliczenia 230 V / 50 A, czyli z Ia=5×In przy In=10 A. To podejście pasuje do charakterystyki B (górna granica 5×In), a nie do C10, gdzie przyjmuje się 10×In.
Dla układu TN przy napięciu 230/400 V norma wskazuje maksymalny czas wyłączenia 0,4 s w obwodach odbiorczych do 32 A. Oznacza to, że przy zwarciu doziemnym zabezpieczenie ma zadziałać odpowiednio szybko, co weryfikuje się m.in. przez sprawdzenie IPZ.
Pomiar wykonuje się miernikiem impedancji pętli zwarcia, zwykle w najdalszym (najgorzej zasilanym) punkcie obwodu, np. na gnieździe lub zaciskach odbiornika. Wynik porównuje się z wartością dopuszczalną obliczoną dla danego zabezpieczenia. Przekroczenie oznacza ryzyko zbyt wolnego wyłączenia.
Charakterystyka C dopuszcza zadziałanie bezzwłoczne w zakresie 5–10×In. Aby mieć pewność spełnienia warunku ochrony w najgorszym przypadku (gdy wyłącznik "wymaga" większego prądu), przyjmuje się wartość 10×In. To daje mniejszą dopuszczalną Zs i bezpieczniejszy wynik weryfikacji.
Najczęściej: zbyt długi obwód i spadek przekroju, nieprawidłowe lub poluzowane połączenia (zwłaszcza w torze PE), korozja zacisków, błędy w połączeniach ochronnych, a czasem niewłaściwy dobór zabezpieczenia do parametrów linii. Skutkiem jest mniejszy prąd zwarciowy i wolniejsze wyłączenie.
Najczęstsze pomyłki to: podstawienie 400 V zamiast 230 V, pomylenie krotności dla B/C/D, użycie dolnej granicy zadziałania zamiast górnej, a także błędy rachunkowe w prostym dzieleniu. Pomaga zapisanie schematu: U0=230 V, Ia=10×In dla C, potem Zs=U0/Ia.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Aby ochrona przez samoczynne wyłączenie zasilania była skuteczna, musi być spełniony warunek Zs = U0/Ia."

Źródła:

  • PN-HD 60364-4-41:2017-09, rozdział dotyczący ochrony przez samoczynne wyłączenie zasilania (warunek Zs×Ia ≤ U0 oraz czasy wyłączenia dla TN)
  • IEC 60898 (dot. wyłączników instalacyjnych) – charakterystyki czasowo-prądowe i zakresy zadziałania dla charakterystyk B/C/D

Materiały:

  • PN-HD 60364-4-41:2017-09 – wymagania ochrony przed porażeniem i samoczynne wyłączenie zasilania
  • Dokumentacja producentów wyłączników instalacyjnych – charakterystyki czasowo-prądowe (B/C/D)
  • Materiały szkoleniowe SEP dotyczące pomiarów ochronnych (w tym IPZ) i interpretacji wyników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego