KWALIFIKACJA CES3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 30.
Jak inaczej nazywa się zabieg kalibracji urządzeń laboratoryjnych?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wzorcowanie to metrologiczna "kalibracja" przyrządu: wyznacza zależność między wskazaniami a wartościami odniesienia (zwykle ze wzorca) i służy ocenie poprawności/niepewności pomiaru. Legalizacja dotyczy przyrządów w metrologii prawnej, a adiustacja oznacza regulację/ustawienie, nie samo wyznaczenie zależności.

Pełne wyjaśnienie:

W laboratorium, także w kontroli jakości w przemyśle ceramicznym, kluczowe jest utrzymanie wiarygodności wyników pomiarów (np. masy, wymiarów, temperatury, wilgotności, lepkości, gęstości). Czynność potocznie nazywana "kalibracją" przyrządów pomiarowych w metrologii jest określana jako wzorcowanie.

Dlaczego "wzorcowanie" jest poprawne?
Wzorcowanie polega na porównaniu wskazań przyrządu z wartościami odniesienia realizowanymi przez wzorzec (lub układ odniesienia) i na wyznaczeniu relacji między nimi. Wynikiem wzorcowania bywa np. charakterystyka błędu, poprawka lub informacja o odchyleniu, co pozwala ocenić, czy przyrząd nadaje się do użycia oraz jak wpływa na niepewność pomiaru.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Legalizacja – dotyczy obszaru metrologii prawnej, czyli sytuacji, w których przepisy wymagają szczególnej kontroli przyrządów używanych np. do rozliczeń lub ochrony interesu publicznego. To inny reżim niż typowe wzorcowanie wyposażenia laboratoryjnego w systemie jakości.
  • Adiustacja – oznacza regulację/wyregulowanie przyrządu (np. ustawienie zera, korektę wskazań). Adiustacja może być wykonana po wzorcowaniu, ale nie jest jego synonimem: wzorcowanie opisuje "jak mierzy" (relacja do odniesienia), a adiustacja "jak go wyregulowano".
  • Strojenie – to określenie spotykane raczej w elektronice, automatyce lub akustyce. W metrologii laboratoryjnej nie jest standardową nazwą czynności zapewniającej spójność pomiarową i udokumentowane odniesienie do wzorca.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się "kalibracja" w kontekście laboratoriów i jakości, najczęściej chodzi o wzorcowanie. Gdy mowa o "regulacji", "ustawieniu" lub "korygowaniu wskazań" – wtedy bardziej pasuje adiustacja. A "legalizacja" wiąże się z wymaganiami metrologii prawnej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wzorcowanie to porównanie wskazań przyrządu z wartościami odniesienia (ze wzorca) i wyznaczenie relacji między nimi. Dzięki temu wiadomo, jaki błąd może mieć przyrząd i czy wyniki pomiarów są wiarygodne oraz spójne pomiarowo.
Wzorcowanie opisuje, jak przyrząd wskazuje względem odniesienia (np. błąd, poprawka). Adiustacja to regulacja/ustawienie przyrządu, aby wskazania były bliższe wartościom prawdziwym. Najpierw zwykle się wzorcuje, a potem ewentualnie adiustuje.
Legalizacja dotyczy metrologii prawnej: przyrządów używanych w obszarach regulowanych (np. rozliczenia). Wzorcowanie jest typową czynnością zapewnienia jakości w laboratoriach badawczych i wzorcujących. Cele, tryb i wymagania tych działań są różne.
W praktyce wiele osób używa "kalibracji" jako synonimu wzorcowania, ale w metrologii zaleca się precyzyjne rozumienie pojęć. Najbezpieczniej na egzaminie przyjąć, że czynność metrologiczna wykonywana w laboratorium to wzorcowanie.
Najczęściej jest to świadectwo wzorcowania lub raport zawierający identyfikację przyrządu, warunki wzorcowania, wyniki (np. odchylenia/poprawki) oraz informację o niepewności. Dodatkowo aktualizuje się kartę przyrządu i harmonogram nadzoru.
Wzorcowanie wykonuje się zgodnie z harmonogramem nadzoru (okresowo), po naprawie, po podejrzeniu uszkodzenia lub gdy wyniki pomiarów budzą wątpliwości. Celem jest utrzymanie wiarygodności badań surowców i wyrobów ceramicznych.
Najczęstsze pomyłki to: utożsamianie legalizacji z działaniem laboratoryjnym, mylenie wzorcowania z adiustacją (regulacją), oraz wybór "strojenia", bo kojarzy się z poprawą działania urządzenia. Warto zapamiętać: wzorcowanie = odniesienie do wzorca.
Wzorcowanie dostarcza informacji o błędach i stabilności wskazań przyrządu. Te dane są składnikiem budżetu niepewności: pozwalają oszacować, jak bardzo wynik pomiaru może się różnić od wartości odniesienia i czy spełnia wymagania jakościowe.
Należy porównać wyniki wzorcowania (odchylenia, poprawki oraz niepewność) z wymaganiami metody badawczej lub specyfikacji procesu. Jeśli błędy są zbyt duże, trzeba ograniczyć zastosowanie, wykonać adiustację lub wycofać przyrząd.
Zwykle nie. "Strojenie" to termin z innych dziedzin (np. elektroniki), a w metrologii laboratoryjnej właściwym pojęciem jest wzorcowanie (a regulację opisuje adiustacja). Na egzaminie traktuj "strojenie" jako odpowiedź mylącą.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 73% zdających egzamin. średnio łatwe

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że wzorcowanie to metrologiczna "kalibracja" przyrządu: wyznacza zależność między wskazaniami a wartościami odniesienia (zwykle ze wzorca) i służy ocenie poprawności/niepewności pomiaru.

Źródła:

  • JCGM 200:2012 (VIM 3) International vocabulary of metrology — Basic and general concepts and associated terms, hasła: calibration, adjustment, legal metrology (wyd. 2012)
  • PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02, wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących, obszar: nadzór nad wyposażeniem / spójność pomiarowa (wyd. 2018)
  • Główny Urząd Miar (GUM) – materiały informacyjne o wzorcowaniu i metrologii, strona tematyczna: https://www.gum.gov.pl/ (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Słownik/kompendium pojęć metrologicznych (VIM) w polskim tłumaczeniu
  • Materiały szkoleniowe z ISO/IEC 17025 dotyczące nadzoru nad wyposażeniem
  • Strony edukacyjne GUM dotyczące metrologii i wzorcowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego