KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 7.
Które informacje zawiera opis zamieszczony na rysunku?
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny elementu mechanicznego, który jest związany z procesem obróbki
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymaganie "Uzyskać twardość wskazanej powierzchni 60 HRC na głębokości 1 mm" opisuje lokalne utwardzenie warstwy na określonej głębokości, a nie obróbkę całego wyrobu.
Pozostałe propozycje dotyczą tolerancji wymiaru (±) lub tolerancji geometrycznej (równoległość), więc nie opisują twardości.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunku technicznym obok wymiarów i tolerancji często występują uwagi technologiczne, czyli wymagania dotyczące materiału, obróbki lub własności warstwy wierzchniej. Zapis "Uzyskać twardość wskazanej powierzchni 60 HRC na głębokości 1 mm" oznacza, że tylko określona (wskazana) powierzchnia ma być utwardzona tak, aby osiągnąć daną twardość, i że istotna jest również głębokość warstwy o wymaganych własnościach.

To typowe dla sytuacji, gdy element ma mieć odporną na zużycie powierzchnię współpracującą (np. bieżnia, czop, powierzchnia styku), ale jednocześnie nie chce się utwardzać całego detalu, aby nie pogorszyć innych cech (np. udarności rdzenia) lub nie zwiększyć kosztu procesu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "Cały wyrób należy hartować w celu uzyskania twardości 60HRC" – to uogólnia wymaganie na cały wyrób. Wymóg na rysunku dotyczy wskazanej powierzchni oraz warstwy o określonej głębokości, a więc nie jest to informacja o pełnym hartowaniu całego elementu.
  • "Wysokość elementu wykonać z dokładnością ±2 mm" – to jest tolerancja wymiarowa wysokości. Nie opisuje własności materiałowej (twardości), tylko dopuszczalne odchyłki wymiaru.
  • "Wysokość elementu wykonać z dokładnością ±0,2 mm i zachować równoległość ±2" – miesza tolerancję wymiarową z wymaganiem geometrycznym (równoległość). Takie zapisy odnoszą się do geometrii i dokładności wykonania, a nie do parametrów obróbki cieplnej czy twardości.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać prostą zasadę: HRC (skala Rockwella) wskazuje na wymaganie dotyczące twardości, natomiast symbole ± i nazwy typu równoległość odnoszą się do tolerancji (wymiarowych lub geometrycznych). Jeżeli pojawia się dodatkowo głębokość (np. "na głębokości 1 mm"), zwykle chodzi o wymagania warstwy wierzchniej, a nie całej objętości elementu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza wymaganie, aby element (lub wskazana jego powierzchnia) osiągnął twardość w skali Rockwella C równą 60. Taki zapis zwykle wiąże się z obróbką cieplną lub cieplno-chemiczną i ma znaczenie kontrolne: trzeba dobrać proces i sprawdzić wynik pomiaru twardości.
Wskazówką są sformułowania typu "wskazana powierzchnia", strzałka/odnośnik do konkretnego miejsca oraz doprecyzowanie "na głębokości … mm". To sugeruje warstwę utwardzoną. Gdy wymóg dotyczy całego detalu, opis zwykle nie zawęża go do powierzchni ani do grubości warstwy.
Ponieważ sama wartość twardości nie mówi, jak "gruba" jest warstwa o wymaganych własnościach. W eksploatacji zużywa się głównie warstwa wierzchnia, więc trzeba zapewnić, że odpowiednie właściwości sięgają do określonej głębokości. To wpływa na dobór technologii i sposób kontroli jakości.
W praktyce spotyka się m.in. hartowanie powierzchniowe (np. indukcyjne lub płomieniowe) oraz procesy cieplno-chemiczne prowadzące do utwardzenia warstwy wierzchniej. Dobór metody zależy od materiału, wymaganej twardości, głębokości warstwy oraz ryzyka odkształceń.
Oznacza dopuszczalne odchyłki wymiaru od wartości nominalnej: wymiar może być większy lub mniejszy o 0,2 mm. To wymaganie metrologiczne dotyczące dokładności wykonania, niezależne od twardości czy obróbki cieplnej. Na egzaminie łatwo je rozpoznać po znaku "±".
Równoległość to tolerancja geometryczna określająca, jak bardzo dana powierzchnia/oś może odchylać się od bycia równoległą do bazy odniesienia. Służy do zapewnienia poprawnej współpracy części (np. prowadnic, płaszczyzn przylegania). Nie jest to parametr materiałowy, więc nie zastępuje wymagań twardości.
Wymagania technologiczne dotyczą własności lub procesu (np. twardość, obróbka cieplna, chropowatość) i często są zapisane jako uwagi z odnośnikiem do miejsca. Tolerancje dotyczą dopuszczalnych odchyłek wymiaru/kształtu i zwykle występują przy wymiarach lub w ramkach tolerancji geometrycznych.
Tak. Często utwardza się tylko powierzchnie robocze, a reszta pozostaje mniej twarda, aby zachować wytrzymałość rdzenia i ograniczyć koszty. Na rysunku jest to zwykle pokazane odnośnikiem do konkretnej powierzchni oraz opisem wymaganej twardości i ewentualnie głębokości warstwy.
Najczęstsze to: uznanie, że hartować trzeba cały wyrób, pominięcie informacji o głębokości warstwy, mylenie twardości z chropowatością albo z tolerancjami (±, równoległość). Pomaga nawyk: najpierw sprawdzić, czy zapis dotyczy materiału/obróbki, czy geometrii i wymiarów.
Ćwicz rozpoznawanie trzech grup zapisów: (1) tolerancje wymiarowe (np. ±), (2) tolerancje geometryczne (np. równoległość w ramce), (3) wymagania technologiczne (np. twardość, obróbka cieplna, chropowatość). Rozwiązuj zadania na realnych rysunkach i ucz się kojarzyć symbol z tym, co trzeba skontrolować.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • PN-EN ISO 6508-1:2016-10, Metale — Pomiar twardości metodą Rockwella — Część 1: Metoda badania (skale A, B, C, D, E, F, G, H, K, N, T)
  • PN-EN ISO 1101:2017-04, Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Tolerancje geometryczne — Tolerancje kształtu, kierunku, położenia i bicia
  • PN-EN ISO 2768-1:1999, Tolerancje ogólne — Część 1: Tolerancje wymiarów liniowych i kątowych bez indywidualnych oznaczeń tolerancji

Materiały:

  • Podręcznik do rysunku technicznego maszynowego (oznaczenia tolerancji i uwag technologicznych)
  • Materiały dydaktyczne z obróbki cieplnej stali (hartowanie, warstwy utwardzone)
  • Opis metody Rockwella i interpretacja skali HRC (materiały metrologiczne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego