KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 34.
Jaka będzie sprawność teoretyczna n=deltaT/T1 obiegu Carnota, jeżeli temperatura źródła ciepła wynosi T1=500 K, a czynnik w czasie przemiany schładza się do T2=200 K?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprawność obiegu Carnota zależy tylko od temperatur zbiorników: η=1−T2/T1=(T1−T2)/T1. Dla T1=500 K i T2=200 K: η=(500−200)/500=300/500=0,6, czyli 60%. Temperatura musi być podana w kelwinach.

Pełne wyjaśnienie:

Sprawność teoretyczna (maksymalna) silnika cieplnego pracującego w obiegu Carnota wynika z drugiej zasady termodynamiki i zależy wyłącznie od temperatur dwóch idealnych zbiorników ciepła: górnego źródła (T1) oraz dolnego źródła / chłodnicy (T2). Dla obiegu odwracalnego obowiązuje wzór:

η = 1 − T2/T1
równoważnie: η = (T1 − T2)/T1 (czasem zapisywane jako ΔT/T1, gdzie ΔT=T1−T2).

W zadaniu: T1=500 K oraz T2=200 K, więc:

η = (500 − 200) / 500 = 300/500 = 0,6

Po zamianie na procenty: 0,6 · 100% = 60%.

Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?

  • 40% zwykle pochodzi z pomyłki polegającej na obliczeniu samego ilorazu T2/T1 = 200/500 = 0,4. To nie jest sprawność, lecz składnik, który dopiero odejmuje się od 1.
  • 20% nie wynika z poprawnego podstawienia do wzoru Carnota dla podanych danych; może być skutkiem przypadkowego błędu rachunkowego lub błędnej interpretacji ΔT.
  • 80% byłoby możliwe tylko przy znacznie większej różnicy temperatur (np. gdy T2 byłoby dużo mniejsze względem T1); dla 200 K i 500 K obliczenia nie dają takiej wartości.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy wynik ma sens fizyczny. Jeśli T2 jest wyraźnie mniejsze od T1 (tu 200 K vs 500 K), sprawność powinna być dodatnia i wyraźnie mniejsza od 100%, a jednocześnie większa niż 0, co zgadza się z 60%.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprawność obiegu Carnota to maksymalna teoretyczna sprawność silnika cieplnego pracującego między dwoma zbiornikami ciepła o temperaturach T1 i T2. Jest to granica nie do przekroczenia dla rzeczywistych silników, bo w praktyce występują straty i nieodwracalności.
Stosuje się wzór: η = 1 − T2/T1 (równoważnie η = (T1−T2)/T1). Podstaw temperatury w kelwinach, wykonaj dzielenie, a wynik pomnóż przez 100%, aby otrzymać procenty.
We wzorze występuje iloraz temperatur, więc muszą to być temperatury bezwzględne. Skala Kelvina ma zero absolutne i poprawnie opisuje proporcje energii cieplnej. Użycie °C zmienia proporcje (bo 0°C nie oznacza braku energii cieplnej) i daje błędne wyniki.
To skrócona postać wzoru, gdzie ΔT = T1 − T2. Wtedy η=ΔT/T1 jest tym samym co η=(T1−T2)/T1 oraz η=1−T2/T1. W praktyce łatwo o błąd, gdy ktoś podstawia ΔT jako samo T2 albo zapomina o odejmowaniu.
Iloraz 200/500 to T2/T1, czyli część, którą trzeba odjąć od 1: η=1−T2/T1. Sprawność opisuje, jaka część pobranego ciepła może zamienić się w pracę w idealnym silniku, a w obiegu Carnota zależy od różnicy względnej temperatur.
Sprawność rośnie, gdy zwiększa się T1 (cieplejsze źródło) lub zmniejsza się T2 (chłodniejsza chłodnica). Maleje, gdy temperatury są do siebie zbliżone. W granicy T2→T1 sprawność dąży do 0, bo trudno wtedy uzyskać pracę z przepływu ciepła.
Tak, obieg Carnota jest punktem odniesienia także dla urządzeń odwróconych (pompa ciepła, chłodziarka). Zamiast sprawności silnika analizuje się wtedy współczynniki efektywności (COP). Idea pozostaje ta sama: temperatury źródła i odbiornika wyznaczają granice teoretyczne.
Najczęściej myli się wzór i liczy samo T2/T1 zamiast 1−T2/T1. Częsty jest też błąd jednostek (°C zamiast K) oraz zamiana T1 z T2. Warto po obliczeniu sprawdzić sens: wynik musi być między 0% a 100%.
Zwykle T1 to temperatura źródła ciepła (gorącego zbiornika), a T2 to temperatura chłodnicy lub dolnego źródła. W zadaniach często pada zwrot "temperatura źródła ciepła wynosi T1", co jednoznacznie wskazuje, co podstawiać do wzoru.
Naucz się dwóch równoważnych postaci wzoru: η=1−T2/T1 oraz η=(T1−T2)/T1. Ćwicz szybkie przekształcenia i zamianę na procenty. Zawsze zapisuj, co jest T1 (źródło) i co jest T2 (chłodnica), aby uniknąć typowej zamiany symboli.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 60% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Sprawność obiegu Carnota zależy tylko od temperatur zbiorników: η=1−T2/T1=(T1−T2)/T1."

Źródła:

  • Wikipedia (EN): Carnot heat engine – sekcja "Efficiency of a Carnot engine", https://en.wikipedia.org/wiki/Carnot_heat_engine (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): Obieg Carnota – opis sprawności i zależności od temperatur, https://pl.wikipedia.org/wiki/Obieg_Carnota (dostęp: 2026-02-28)
  • HyperPhysics: Carnot Engine – efficiency relation, http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/thermo/careng.html (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręcznik z termodynamiki technicznej (rozdział o obiegu Carnota i sprawności)
  • Notatki/ściąga ze wzorami: η=1−T2/T1 oraz η=(T1−T2)/T1
  • Zbiór zadań z termodynamiki: sprawność silników cieplnych i obiegów idealnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego