KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 12.
Jaki jest spadek napięcia na ustroju pomiarowym przy maksymalnym wychyleniu miernika?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który może być używany w kontekście egzaminu zawodowego dla elektryków,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Spadek napięcia na ustroju przy pełnym wychyleniu liczy się z prawa Ohma: U = Im·Rm.
Dla Im = 80 µA i Rm = 1,5 kΩ otrzymujemy 0,00008 A · 1500 Ω = 0,12 V, czyli 120 mV.
To napięcie jest potrzebne na zaciskach ustroju, aby wskazówka doszła do końca skali.

Pełne wyjaśnienie:

Ustrój pomiarowy (np. magnetoelektryczny w mierniku analogowym) ma dwa kluczowe parametry: prąd pełnego wychylenia Im oraz rezystancję wewnętrzną Rm. Przy maksymalnym wychyleniu przez cewkę ustroju płynie prąd Im, a na jego rezystancji Rm odkłada się określony spadek napięcia.

Spadek napięcia wyznacza się z prawa Ohma:

U = I × R

Dla danych: Im = 80 µA oraz Rm = 1,5 kΩ należy najpierw poprawnie przeliczyć jednostki:

  • 80 µA = 80 × 10-6 A = 0,00008 A
  • 1,5 kΩ = 1,5 × 103 Ω = 1500 Ω

Podstawienie do wzoru daje:

U = 0,00008 A × 1500 Ω = 0,12 V = 120 mV

Dlatego odpowiedź "120 mV" jest poprawna: opisuje napięcie wymagane na samym ustroju, aby osiągnąć koniec skali.

Pozostałe odpowiedzi są błędne typowo z dwóch powodów:

  • "500 mV" może wynikać z intuicyjnego zgadywania typowych spadków, ale nie pasuje do podanych Im i Rm.
  • "1,2 V" jest skutkiem pomyłki o rząd wielkości (np. błędne potraktowanie 80 µA jak 800 µA albo błąd w przedrostkach).
  • "5,0 V" odpowiadałoby zupełnie innym parametrom ustroju i jest za duże jak na typowe ustroje o prądach rzędu dziesiątek–setek µA.

W praktyce takie obliczenie jest potrzebne przy projektowaniu toru pomiarowego: dla większych zakresów napięcia stosuje się przedrezystory, a dla większych zakresów prądu – boczniki, tak aby przez ustrój nigdy nie płynął prąd większy niż Im.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ustrój pomiarowy to elektromechaniczny element wykonawczy miernika analogowego (np. z cewką ruchomą), który zamienia prąd płynący przez ustrój na wychylenie wskazówki. Opisują go m.in. prąd pełnego wychylenia Im oraz rezystancja wewnętrzna Rm.
Stosuje się prawo Ohma: U = Im × Rm. Trzeba przeliczyć jednostki: µA na A, a kΩ na Ω. Otrzymane U mówi, jakie napięcie musi wystąpić na zaciskach ustroju, aby wskazówka doszła do końca skali.
Ustroje o małym prądzie pełnego wychylenia (np. dziesiątki µA) i rezystancji rzędu kΩ mają spadki napięcia zwykle w setkach miliwoltów. Wynik w woltach często oznacza błąd w przeliczeniu przedrostków (µ, k) lub pomylenie wielkości.
Im to prąd, który musi popłynąć przez sam ustrój (cewkę), aby wskazówka wychyliła się maksymalnie do końca skali. To nie jest "maksymalny prąd miernika" na każdym zakresie, bo w mierniku zakresy zmienia się bocznikami i przedrezystorami.
Rm to rezystancja elektryczna uzwojenia i elementów wewnętrznych ustroju. Wraz z Im determinuje spadek napięcia Um = Im·Rm. Jest też ważna przy projektowaniu miernika, bo wpływa na dobór przedrezystorów (zakres V) i boczników (zakres A).
Najczęstsze są: potraktowanie 80 µA jak 80 mA lub 80 A oraz pozostawienie 1,5 kΩ bez zamiany na 1500 Ω. Takie pomyłki zmieniają wynik o 1000× lub więcej. Na egzaminie zawsze zapisuj I w amperach i R w omach przed mnożeniem.
Dotyczy tylko ustroju pomiarowego (cewki) przy pełnym wychyleniu. Cały multimetr na zakresie napięciowym ma dodatkowe rezystory szeregowe, więc na jego zaciskach może być np. 10 V lub 250 V, ale na samym ustroju nadal odkłada się niewielkie Um.
Przedrezystor (rezystor szeregowy) stosuje się, gdy chcemy mierzyć napięcia większe niż spadek napięcia dopuszczalny na ustroju. Dobiera się go tak, aby przy napięciu końca skali przez ustrój płynął dokładnie prąd Im, a reszta napięcia odkładała się na przedrezystorze.
Bocznik to rezystor dołączony równolegle do ustroju, który "przejmuje" większość mierzonego prądu. Dzięki temu przez ustrój płynie tylko bezpieczny prąd Im, a miernik może mierzyć większe prądy. W obliczeniach ważny jest podział prądu w gałęziach równoległych.
Ćwicz schemat: (1) wypisz dane Im i Rm, (2) zamień µA→A i kΩ→Ω, (3) użyj U=I·R, (4) wynik przelicz na mV. Dodatkowo naucz się rozpoznawać typowe rzędy wielkości: µA i kΩ zwykle dają setki mV, nie kilka woltów.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Khan Academy (PL) – Prawo Ohma (Ohm's law), https://pl.khanacademy.org/science/electrical-engineering/ee-circuit-analysis-topic/ee-resistor-circuits/a/ee-ohms-law (dostęp: 2026-03-05)
  • All About Circuits – Ohm’s Law, https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-2/ohms-law/ (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (PL) – Prawo Ohma, https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Ohma (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Podstawy elektrotechniki: prawo Ohma i obwody prądu stałego
  • Materiały dydaktyczne o ustrojach magnetoelektrycznych i miernikach analogowych
  • Zadania rachunkowe z przeliczania jednostek (przedrostki SI)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego