KWALIFIKACJA ELE6 + ELE7 - STYCZEŃ 2016 (test 2)

PYTANIE NR 15.
Jaki rodzaj termometru przedstawia rysunek?
Ilustracja przedstawia termometr cieczowy, który jest używany do pomiaru temperatury.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Termometr cieczowy działa dzięki rozszerzalności cieczy w zbiorniczku i kapilarze: wraz ze wzrostem temperatury słupek cieczy podnosi się na skali. W bimetalowym elementem czynnym jest sprężyna/taśma bimetaliczna, a termoelektryczny i termorezystancyjny wymagają elementu elektrycznego (czujnika i przewodów).

Pełne wyjaśnienie:

Termometr cieczowy rozpoznaje się po tym, że elementem pomiarowym jest ciecz zamknięta w zbiorniczku i cienkiej rurce (kapilarze). Zmiana temperatury powoduje zmianę objętości cieczy, a to przekłada się na zmianę położenia słupka cieczy na podziałce. Taki przyrząd jest typowo mechaniczny/analogowy i nie wymaga zasilania do samego wskazania.

Odpowiedź "bimetalowy" nie pasuje, gdy na rysunku widać układ charakterystyczny dla cieczy (zbiorniczek + kapilara) zamiast bimetalu. W termometrze bimetalowym kluczowy jest element bimetaliczny, który odkształca się wraz ze zmianą temperatury i porusza wskazówkę.

Odpowiedź "termoelektryczny" odnosi się do pomiaru termoparą: temperatura jest zamieniana na napięcie termoelektryczne. W praktyce wymaga to czujnika (złącza termopary) oraz obwodu pomiarowego, a sama zasada działania nie opiera się na widocznym słupku cieczy.

Odpowiedź "termorezystancyjny" dotyczy czujników, w których mierzy się zmianę rezystancji elementu (np. metalowego). Taki czujnik zwykle współpracuje z aparaturą pomiarową i przewodami; nie jest to klasyczny termometr cieczowy z odczytem przez położenie cieczy.

Wskazówka egzaminacyjna: przy rozpoznawaniu przyrządu najpierw szukaj "co jest elementem czynnym" (ciecz, bimetal, złącze termopary, rezystor). Dopiero potem dopasuj nazwę z odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Termometr cieczowy to przyrząd, w którym temperatura jest wskazywana przez zmianę poziomu cieczy w kapilarze. Ciecz rozszerza się przy wzroście temperatury, więc jej słupek podnosi się na skali, a przy spadku temperatury opada. To rozwiązanie nie wymaga zasilania do samego wskazania.
W cieczowym zwykle widać kapilarę i miejsce z cieczą (zbiorniczek) albo cechę wskazującą na słupek cieczy. Bimetalowy opiera się na odkształcaniu elementu bimetalicznego (np. sprężyny) i często ma tarczę ze wskazówką bez charakterystycznej kapilary z cieczą.
Termopara wytwarza napięcie zależne od temperatury na złączu dwóch różnych metali. Taki pomiar jest "termoelektryczny", bo temperatura jest zamieniana na sygnał elektryczny. Do odczytu potrzebny jest miernik/układ pomiarowy, a nie skala z cieczą.
Termometr termorezystancyjny wykorzystuje zmianę rezystancji elementu wraz z temperaturą (np. metalowego czujnika). Stosuje się go tam, gdzie potrzebny jest sygnał do automatyki i rejestracji, np. w instalacjach energetycznych z systemami kontroli. Wymaga układu pomiarowego i okablowania.
Zalety: prostota, brak zasilania do wskazania, łatwy odczyt lokalny. Wady: ograniczenia zakresu i odporności, ryzyko rozszczelnienia oraz wolniejsza reakcja niż czujniki elektryczne w układach automatyki. Dlatego bywa używany do kontroli lokalnej, a nie do sterowania.
Gdy potrzebny jest sygnał do sterowania, rejestracji lub przesyłu na odległość (np. do sterownika, systemu SCADA, rejestratora). Czujniki termoelektryczne i termorezystancyjne łatwo włącza się w automatykę. Termometr cieczowy jest zwykle lokalnym wskaźnikiem bez transmisji.
Najczęstsze błędy to mylenie nazw "termoelektryczny" i "termorezystancyjny" oraz wybór "bimetalowy" tylko dlatego, że widać tarczę ze wskazówką. Pomaga pytanie kontrolne: czy urządzenie ma element cieczowy/kapilarę, czy przewody i czujnik elektryczny, czy bimetaliczny element sprężysty.
W klasycznym wykonaniu słupek cieczy jest widoczny w szklanej kapilarze. W wykonaniach przemysłowych spotyka się też rozwiązania, gdzie ciecz pracuje w układzie, a odczyt jest realizowany pośrednio (np. wskazówką), ale zasada nadal opiera się na rozszerzalności cieczy.
Często mierzy się temperaturę wody grzewczej/chłodzącej, pary (zależnie od rozwiązania), oleju oraz innych czynników roboczych w instalacjach pomocniczych. Dobór typu termometru zależy od zakresu temperatur, ciśnienia, warunków montażu oraz tego, czy potrzebny jest sygnał do automatyki.
Warto przygotować zestaw obrazów/rysunków typowych rozwiązań (cieczowy, bimetalowy, termopara, czujnik rezystancyjny) i do każdego dopisać: element czynny, sygnał wyjściowy (skala/napięcie/rezystancja) oraz typowe zastosowanie. Taka "mapa skojarzeń" ogranicza mylenie po nazwach.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Termometr cieczowy działa dzięki rozszerzalności cieczy w zbiorniczku i kapilarze: wraz ze wzrostem temperatury słupek cieczy podnosi się na skali."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Termometr" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Termometr (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL), "Termometr cieczowy" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Termometr_cieczowy (dostęp: 2026-03-02)
  • Encyklopedia PWN, hasło "termometr" – https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/termometr;3986260.html (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metrologii/AKPiA dla techników (rozdziały o pomiarze temperatury)
  • Karty katalogowe producentów termometrów przemysłowych (cieczowych, bimetalowych) – porównanie budowy
  • Materiały dydaktyczne z podstaw czujników: termopary i czujniki rezystancyjne (RTD)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego