KWALIFIKACJA GIW5 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 26.
Jaki wymiar średnicy muszą mieć ziarna pyłu węglowego, aby uznać go za wybuchowy?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Za pył węglowy (istotny w ocenie wybuchowości) uznaje się frakcję ziarn węgla kamiennego przechodzącą przez sito o oczkach 1×1 mm. Oznacza to, że średnica ziaren nie przekracza 1,0 mm, a zapis "1,0–0 mm" obejmuje wszystkie ziarna od 1 mm w dół.

Pełne wyjaśnienie:

W praktyce górniczej i w przeróbce mechanicznej kopalin kluczowe jest rozróżnienie: uziarnienie (wielkość ziaren) to osobne kryterium niż np. skład chemiczny czy zawartość części lotnych. W pytaniu chodzi wyłącznie o wymiar ziaren, przy którym materiał jest kwalifikowany jako pył węglowy wykorzystywany w ocenie zagrożenia wybuchem.

Zgodnie z podanym kontekstem, pył węglowy definiuje się jako ziarna węgla kamiennego przechodzące przez sito o oczkach 1×1 mm. Taki zapis oznacza, że maksymalny wymiar (średnica charakterystyczna) cząstek nie może być większy niż 1,0 mm. Stąd poprawna odpowiedź: 1,0–0 mm, czyli wszystkie ziarna od 1 mm aż do frakcji najdrobniejszej (umownie do "0 mm").

  • Dlaczego "2,1–1,6 mm" jest błędne?
    To frakcja zbyt gruba – takie ziarna nie przejdą przez sito 1×1 mm, więc nie spełniają kryterium definicyjnego pyłu węglowego.
  • Dlaczego "1,5–1,1 mm" jest błędne?
    Dolna granica 1,1 mm nadal przekracza 1,0 mm. Materiał o takim uziarnieniu nie kwalifikuje się jako pył węglowy w rozumieniu sitowym.
  • Dlaczego "2,5–2,0 mm" jest błędne?
    To jeszcze grubsza frakcja. W kontekście wybuchowości pyłów zagrożenie dotyczy drobnych cząstek, które łatwo tworzą mieszaninę pyłowo-powietrzną.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się granica 1 mm i pył węglowy, skojarz to z kryterium "przechodzi przez sito 1×1 mm". Zapis "1,0–0 mm" czytaj jako: wszystko, co ma maksymalnie 1 mm.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zapis przedziału frakcji ziarnowej: od maks. 1,0 mm "w dół" do najdrobniejszych cząstek (umownie 0 mm). W praktyce oznacza to materiał, który przechodzi przez sito o oczkach 1×1 mm. Nie należy tego mylić z informacją o składzie węgla.
Drobne cząstki łatwo unoszą się w powietrzu i tworzą mieszaninę pyłowo-powietrzną. Im drobniejsza frakcja, tym większa powierzchnia kontaktu z tlenem i szybszy przebieg reakcji spalania. Dlatego kryterium sitowe 1×1 mm jest praktycznym progiem klasyfikacyjnym.
Pył węglowy odnosi się do drobnej frakcji węgla (kryterium sitowe). Pył kopalniany to pojęcie szersze: obejmuje pyły powstałe podczas robót górniczych i może zawierać domieszki substancji zabezpieczających (np. pył kamienny). Na egzaminie zwracaj uwagę, które pojęcie pada w treści.
Nie. Uziarnienie (np. do 1 mm) jest warunkiem definicyjnym pyłu węglowego, ale na wybuchowość wpływają też cechy węgla, np. zawartość części lotnych, oraz warunki w otoczeniu (unoszenie w powietrzu, zapylenie, źródło zapłonu). W tym zadaniu pytanie dotyczy wyłącznie wymiaru ziaren.
Najczęstsze to: (1) mylenie kryterium sitowego z innymi parametrami węgla, (2) odczytywanie "1,0–0 mm" jako "od 0 do 1 mm" bez skojarzenia z przejściem przez sito, (3) wybór "większych" frakcji, bo brzmią "poważniej". Warto zapamiętać: pył = frakcja drobna.
Najczęściej podczas operacji mechanicznych: kruszenia, przesiewania, przesypów na przenośnikach, rozładunku i załadunku oraz podczas transportu. W tych miejscach rośnie ryzyko zapylenia i tworzenia zawiesiny w powietrzu, dlatego ważne są osłony, odpylanie i porządek technologiczny.
W praktyce stosuje się m.in. zraszanie i zmywanie wodą, usuwanie nagromadzonego pyłu z maszyn i konstrukcji, a także opylanie pyłem kamiennym oraz rozwiązania techniczne (odpylanie, szczelne osłony przesypów). Kluczowe jest też eliminowanie źródeł zapłonu i kontrola zapylenia.
Bo takie ziarna są zbyt duże, aby przejść przez sito 1×1 mm. Definicja pyłu węglowego w ujęciu sitowym opiera się na tym, czy ziarno przechodzi przez oczko sita, a nie na tym, czy jest "węglem" jako materiał. Zbyt gruba frakcja to już nie pył w tym znaczeniu.
Szukaj w treści słów "pył węglowy" oraz progu 1 mm lub odniesienia do sita. Następnie wybierz odpowiedź, w której górna granica frakcji wynosi 1,0 mm. Jeśli wszystkie odpowiedzi są przedziałami, prawidłowa będzie ta obejmująca ziarna do 1 mm (np. "1,0–0 mm").
Nie. "0 mm" jest umownym zapisem wskazującym na frakcję najdrobniejszą (bardzo małe cząstki). W praktyce chodzi o to, że wszystkie cząstki są nie większe niż 1 mm i przechodzą przez sito 1×1 mm. To sposób zapisu zakresu uziarnienia, a nie dosłowny "wymiar zera".
info

Około 49% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w podziemnych zakładach górniczych (definicja pyłu węglowego jako frakcji przechodzącej przez sito 1×1 mm) – dokument wskazany w kontekście; szczegółowych danych Dz.U. nie podano.
  • Wikipedia (PL): "Pył węglowy" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Py%C5%82_w%C4%99glowy (dostęp: 18.02.2026)

Materiały:

  • Teksty przepisów BHP dotyczących podziemnych zakładów górniczych (definicje pyłów i wymagania profilaktyki)
  • Materiały szkoleniowe zakładowe z profilaktyki przeciwwybuchowej pyłów węglowych
  • Opracowania dydaktyczne z przeróbki mechanicznej kopalin: klasyfikacja uziarnienia i metody przesiewania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego