Metotreksat jest lekiem przeciwfolianowym – jego działanie wiąże się z hamowaniem przemian zależnych od folianów, co przekłada się na efekt terapeutyczny, ale też na toksyczność (np. ze strony przewodu pokarmowego i układu krwiotwórczego). Kwas foliowy jest fizjologicznym substratem szlaku folianowego, dlatego jego podanie może osłabiać farmakodynamiczny efekt "antyfolianowy" metotreksatu.
Z tego powodu skojarzenie metotreksatu z kwasem foliowym traktuje się jako antagonizm konkurencyjny w ujęciu egzaminacyjnym: obecność folianu "konkuruje" o odwrócenie skutków blokady szlaku folianowego i przesuwa równowagę w stronę mniejszej toksyczności/efektu antyfolianowego. W praktyce klinicznej suplementacja folianów bywa stosowana, aby ograniczać działania niepożądane terapii metotreksatem (szczegóły zależą od wskazania i schematu dawkowania zaleconego przez lekarza).
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "antagonizmu chemicznego" – dotyczy sytuacji, gdy substancje reagują ze sobą bezpośrednio chemicznie (np. neutralizacja, chelatowanie), a tu kluczowy jest efekt na szlak metaboliczny i działanie farmakodynamiczne, nie prosta reakcja chemiczna w roztworze.
- "synergizmu hiperaddycyjnego" – oznacza wzmocnienie efektu ponad sumę działań, co jest przeciwne do obserwowanej relacji: foliany mają zmniejszać niekorzystne następstwa działania przeciwfolianowego.
- "synergizmu addycyjnego" – również zakłada wzmocnienie efektu (sumowanie), a w tym skojarzeniu chodzi o osłabienie efektu "antyfolianowego", czyli antagonizm.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal kierunek interakcji (czy efekt działania metotreksatu jest wzmacniany czy osłabiany), a dopiero potem wybierz typ (synergizm vs antagonizm) i jego odmianę.
