KWALIFIKACJA INF6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 10.
Jeżeli poziom szumów termicznych linii o impedancji 75 Ω w temperaturze pokojowej wynosi ok. 2,5 µV, to jaki byłby w temperaturze bliskiej 0 K?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Szum termiczny (Johnsona) pochodzi z ruchu cieplnego nośników i jego poziom maleje wraz z temperaturą.
W granicy temperatury bliskiej 0 K ruch termiczny zanika, więc napięcie szumu dąży do zera. Dlatego poprawna jest odpowiedź "Bliski zero.", a nie "nieskończoność" ani warianty "10×".

Pełne wyjaśnienie:

Szum termiczny (zwany też szumem Johnsona–Nyquista) wynika z losowego ruchu cieplnego ładunków w elementach o charakterze rezystancyjnym (w praktyce: także w linii transmisyjnej, bo ma ona straty i efektywną rezystancję). Im wyższa temperatura w kelwinach, tym silniejszy ruch termiczny i większy poziom generowanego szumu.

W ujęciu klasycznym moc szumu w paśmie rośnie proporcjonalnie do temperatury (często zapisywane jako zależność typu k·T·B dla mocy). Dla napięcia szumu w danym układzie i paśmie istotne jest, że wraz ze spadkiem temperatury poziom szumu maleje, a w granicy T → 0 K dąży do zera. Dlatego przy temperaturze bliskiej zera absolutnego oczekuje się szumu "bliskiego zero".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Bliski nieskończoności." – szum termiczny nie rośnie przy chłodzeniu; jest związany z energią cieplną, więc przy zanikaniu energii cieplnej nie ma mechanizmu powodującego wzrost do nieskończoności.
  • "Około 10-krotnie większy niż w temperaturze pokojowej." – to sprzeczne z kierunkiem zależności (mniej kelwinów oznacza mniej szumu). Taki wybór wynika zwykle ze zgadywania bez znajomości prawa szumów.
  • "Około 10-krotnie mniejszy niż w temperaturze pokojowej." – choć intuicyjnie "zimniej = mniej szumu" jest prawdziwe, liczba "10×" nie wynika z samej treści. Dodatkowo zależność napięciowa jest typowo pierwiastkowa względem temperatury, więc nie ma podstaw, by przyjmować akurat 10× bez obliczeń i danych.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy temperatury bliskiej 0 K, zwykle sprawdza rozumienie granicy zera absolutnego: procesy czysto termiczne (jak szum termiczny) zanikają, więc poprawną intuicją jest odpowiedź "dąży do zera".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Szum termiczny to losowe napięcie/prąd powstające wskutek ruchu cieplnego ładunków w elementach rezystancyjnych (także w realnych kablach i wejściach odbiorników).

W torach RTV/SAT zwiększa poziom tła i pogarsza parametry typu SNR, MER lub C/N.

Źródłem szumu termicznego jest energia cieplna nośników. Gdy temperatura (w K) rośnie, rośnie średnia energia ruchu ładunków i wzrasta poziom fluktuacji elektrycznych.

Gdy temperatura maleje, fluktuacje słabną, więc szum spada.

W granicy temperatury bliskiej 0 K zanikają procesy czysto termiczne, więc szum termiczny dąży do zera.

W praktyce urządzenia nadal mogą mieć inne źródła szumu (np. aktywne elementy), ale sam składnik termiczny maleje do wartości bliskiej 0.

Impedancja/rezystancja wpływa na przeliczenie między mocą szumu a napięciem/prądem szumu w torze. Dla tego samego pasma i temperatury inne R może dać inne napięcie szumu.

W pytaniu kluczowy jest jednak wpływ temperatury: przy 0 K szum termiczny dąży do zera niezależnie od 75 Ω.

Poza szumem termicznym spotyka się m.in. szum śrutowy w złączach półprzewodnikowych, szum 1/f (migotania), szumy zasilania oraz zakłócenia zewnętrzne (EMI).

One nie muszą znikać "same z siebie" tylko dlatego, że obniżysz temperaturę.

Szum termiczny wynika z energii cieplnej. Gdy temperatura maleje, maleje energia ruchu nośników, więc nie ma mechanizmu powodującego wzrost szumu.

"Nieskończoność" bywa mylona z zachowaniem innych zjawisk granicznych, ale nie dotyczy szumów termicznych.

Nie zawsze. Wystarczy wiedzieć, że szum termiczny rośnie wraz z temperaturą, a przy temperaturze bliskiej 0 K dąży do zera.

Znajomość zależności typu k·T·B pomaga jednak rozumieć, że ważne jest też pasmo pomiaru (B) i dlatego nie warto zgadywać "10×" bez danych.

Im szersze pasmo, tym większa całkowita moc/napięcie szumu, bo "zbierasz" szum z większego zakresu częstotliwości.

Dlatego podawanie szumu jako konkretnej wartości w µV ma sens tylko dla określonego pasma i warunków pomiaru, nawet jeśli trend z temperaturą pozostaje ten sam.

W praktyce ocenia się parametry jakości, np. C/N, MER/BER, i porównuje z wymaganiami dla danego systemu modulacji. Szumy podnoszą tło, przez co spada C/N i pogarsza się MER.

Jeśli margines jest mały, dobiera się lepszy osprzęt, skraca tor, poprawia ekranowanie i złącza.

Najczęściej myli się szum termiczny z zakłóceniami zewnętrznymi oraz zapomina o zależności od temperatury w kelwinach. Częsty jest też odruch wybierania "konkretnej krotności" (np. 10×) bez uzasadnienia.

Pomaga zapamiętać: procesy termiczne zanikają w granicy 0 K.

info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że szum termiczny (Johnsona) pochodzi z ruchu cieplnego nośników i jego poziom maleje wraz z temperaturą.W granicy temperatury bliskiej 0 K ruch termiczny zanika, więc napięcie szumu dąży do zera.

Źródła:

  • Wikipedia (EN): "Johnson–Nyquist noise" (zależność od temperatury i pasma) – https://en.wikipedia.org/wiki/Johnson%E2%80%93Nyquist_noise (dostęp: 2026-02-27)
  • All About Circuits: "Thermal Noise" (opis szumu termicznego i zależności od T) – https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-10/thermal-noise/ (dostęp: 2026-02-27)
  • University of Colorado Boulder, Physics/Modern labs notes: "Johnson Noise" (wprowadzenie i zależność od temperatury) – https://physics.colorado.edu/phys3330/phys3330_sp19/Notes/JohnsonNoise.pdf (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw telekomunikacji/teorii sygnałów: rozdziały o szumach i SNR
  • Materiały o szumie Johnsona (termicznym) i zależności kTB
  • Notatki/ściągi egzaminacyjne z pojęć: impedancja 75 Ω, szumy własne, pasmo pomiarowe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego