KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 37.
Jeżeli przekrój przewodu zmniejszy się dwa razy, to prędkość przepływu (w ruchu ustalonym) cieczy przez przewód
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W ruchu ustalonym cieczy (przy stałym natężeniu przepływu) spełnione jest Q = v·A. Gdy pole przekroju A zmaleje 2 razy, aby zachować to samo Q, prędkość v musi wzrosnąć 2 razy. Dlatego poprawne jest "wzrośnie dwa razy", a nie "cztery razy".

Pełne wyjaśnienie:

W przewodzie, przez który płynie ciecz w ruchu ustalonym, ilość cieczy przepływająca przez każdy przekrój w jednostce czasu jest taka sama. Ten warunek opisuje równanie ciągłości dla cieczy nieściśliwej:

Q = v · A, gdzie Q to strumień objętości (natężenie przepływu), v to średnia prędkość przepływu, a A to pole przekroju poprzecznego przewodu.

Jeżeli pole przekroju zmniejszy się dwa razy, czyli A2 = A1/2, a przepływ pozostaje ustalony (Q stałe), to:

v2 · A2 = v1 · A1 → v2 = v1 · (A1/A2) = v1 · 2.

Zatem poprawne jest stwierdzenie: "wzrośnie dwa razy".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "zmaleje dwa razy" – to byłoby sprzeczne z Q = v·A. Spadek A i jednoczesny spadek v oznaczałby wyraźny spadek Q, czyli przepływ nie byłby taki sam wzdłuż przewodu.
  • "nie zmieni się" – przy mniejszym przekroju, przy tej samej ilości cieczy na jednostkę czasu, prędkość musi się zmienić. Brak zmiany v oznaczałby automatycznie zmniejszenie Q.
  • "wzrośnie cztery razy" – to częsta pułapka wynikająca z pomylenia "zmiany przekroju" ze "zmianą średnicy". Gdyby średnica zmalała 2 razy, pole (A ~ d2) zmalałoby 4 razy i wtedy prędkość wzrosłaby 4 razy. W tym zadaniu jednak podano bezpośrednio zmianę przekroju, więc wynik to ×2.

W praktyce warsztatowej i przy montażu układów hydraulicznych warto pamiętać, że zwężenia przewodów zwiększają prędkość strugi, co zwykle podnosi straty ciśnienia i może pogarszać warunki pracy instalacji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ruch ustalony oznacza, że w danym miejscu przewodu parametry przepływu (np. prędkość i natężenie) nie zmieniają się w czasie. Dzięki temu można przyjąć stały strumień objętości Q wzdłuż przewodu i stosować zależność Q = v·A.
Równanie ciągłości wynika z zachowania masy. Dla cieczy nieściśliwej w ruchu ustalonym strumień objętości jest stały: Q = v·A. Gdy pole przekroju A maleje, prędkość v musi rosnąć tak, aby iloczyn v·A pozostał taki sam.
Przy stałym natężeniu przepływu ta sama objętość cieczy ma "przecisnąć się" przez mniejsze pole przekroju w tym samym czasie. Żeby to było możliwe, średnia prędkość przepływu musi wzrosnąć. To dokładnie opisuje Q = v·A.
Dla cieczy ściśliwej (albo przy dużych zmianach temperatury/ciśnienia) prosty zapis Q = v·A może nie być wystarczający, bo gęstość może się zmieniać. Wtedy stosuje się wersję z zachowaniem masy: ρ·v·A = const. W typowych zadaniach szkolnych przyjmuje się ciecz nieściśliwą.
Najczęściej myli się zmianę przekroju z zmianą średnicy: jeśli średnica maleje 2 razy, przekrój maleje 4 razy. Drugi błąd to traktowanie prędkości jak "niezależnej" od przekroju, mimo że przy stałym Q musi się ona dostosować.
Jeśli w treści jest "przekrój/pole przekroju", chodzi o A. Jeśli jest "średnica", wtedy A zależy od d2. W praktyce: A = π·(d/2)2, więc dwukrotna zmiana d daje czterokrotną zmianę A.
Przy montażu i serwisie prostych układów hydraulicznych (np. przewody, złączki, zwężki), gdzie zbyt mały przekrój może powodować duże prędkości, hałas, większe straty ciśnienia i gorsze smarowanie/chłodzenie. To pomaga świadomie dobierać elementy instalacji.
Nie zawsze. Większa prędkość może zwiększać straty ciśnienia i ryzyko niekorzystnych zjawisk (np. drgania, erozja, lokalne spadki ciśnienia). Zwężki stosuje się celowo (dysze, dławienie), ale w wielu instalacjach lepiej unikać niepotrzebnych przewężeń.
Zapamiętaj schemat: przy stałym przepływie Q prędkość jest odwrotnie proporcjonalna do pola przekroju (v ~ 1/A). Wystarczy więc odwrócić mnożnik: A/2 oznacza v×2, A×3 oznacza v/3 itd. Bez liczenia wzorami.
"Cztery razy" pojawia się zwykle wtedy, gdy w treści jest średnica, a nie przekrój. Jeśli zadanie mówi wprost o przekroju (polu A), zależność jest liniowa: zmiana A o 2 razy daje zmianę v o 2 razy w przeciwną stronę. To szybki test logiczny.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "W ruchu ustalonym cieczy (przy stałym natężeniu przepływu) spełnione jest Q = v·A."

Źródła:

  • OpenStax, "University Physics Volume 1" (Mechanics), rozdział o mechanice płynów – równanie ciągłości (Continuity Equation). https://openstax.org/details/books/university-physics-volume-1 (dostęp: 2026-03-01)
  • OpenStax, "College Physics", sekcja dotycząca przepływu w rurach i równania ciągłości. https://openstax.org/details/books/college-physics (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik fizyki: dział "mechanika płynów" (równanie ciągłości)
  • Materiały do hydrauliki siłowej: podstawy przepływu w przewodach
  • Zadania testowe z proporcjonalności w przepływach (Q = v·A) dla ruchu ustalonego

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego