Kołek rozcięty (często nazywany także kołkiem sprężystym) jest elementem ustalającym i/lub zabezpieczającym, który działa dzięki sprężystemu odkształceniu. Podczas wciskania do otworu kołek chwilowo się "ściska", a po osadzeniu dąży do powrotu do pierwotnego kształtu, przez co wytwarza nacisk na ścianki otworu. To zapewnia pewne osadzenie i ogranicza luz.
Z tego powodu właściwy jest materiał o dobrej sprężystości i odporności na cykliczne odkształcenia, czyli stal sprężynowa. Taki materiał pozwala kołkowi pracować w zakresie sprężystym bez trwałego "rozklepania" lub pęknięcia przy typowych obciążeniach montażowych.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "z duraluminium" – stopy aluminium są lekkie, ale w tym zastosowaniu zwykle zbyt łatwo ulegają trwałemu odkształceniu. Kołek może stracić zdolność sprężystego docisku, co pogarsza pasowanie i trwałość połączenia.
- "z mosiądzu" – mosiądz bywa używany w elementach wymagających dobrej odporności korozyjnej lub właściwości ślizgowych, jednak jako materiał kołka sprężystego jest zazwyczaj za miękki; sprężyste "rozpieranie" byłoby nietrwałe.
- "ze stali narzędziowej" – stal narzędziowa jest projektowana pod kątem wysokiej twardości i odporności na zużycie (np. dla narzędzi skrawających). W kontekście kołka rozciętego kluczowa jest sprężystość i praca cykliczna; nadmierna twardość może zwiększać ryzyko kruchego pękania zamiast stabilnej pracy sprężystej.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się element "sprężysty/rozcięty", najpierw pomyśl o funkcji sprężynowania (docisk, kompensacja tolerancji), a dopiero potem o wytrzymałości statycznej. To często prowadzi do właściwego doboru materiału.
