W rachunkowości jeden dowód księgowy można sprawdzać w kilku "wymiarach". Kluczowe jest rozróżnienie, co bada kontrola formalna, a co należy do kontroli rachunkowej i merytorycznej.
Kontrola formalna dowodu polega na ocenie, czy dokument spełnia wymagania formalne: czy został sporządzony w prawidłowej formie, ma wymagane elementy i jest wystawiony zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami obiegu dokumentów w jednostce. W praktyce oznacza to m.in. sprawdzanie kompletności i poprawności "zewnętrznej" dokumentu, zanim stanie się podstawą zapisu w księgach.
Dlatego poprawna jest odpowiedź: "dowód został wystawiony zgodnie z przepisami prawa." – to właśnie istota formalnej oceny dokumentu.
Pozostałe odpowiedzi opisują inne rodzaje kontroli:
- "nie są zawyżone wartości w dowodzie." – odnosi się do oceny zasadności/realności wartości (czy kwota nie jest zawyżona), co ma charakter merytoryczny (ekonomiczna zasadność, zgodność z umową/ustaleniami), a nie formalny.
- "w dowodzie nie ma błędów rachunkowych." – to typowa kontrola rachunkowa, czyli sprawdzenie obliczeń, sumowań, stawek, wyliczeń podatku itp.
- "miała miejsce operacja gospodarcza." – to kontrola merytoryczna (czy zdarzenie rzeczywiście wystąpiło i czy dokument odzwierciedla je rzetelnie), a nie ocena formalnej poprawności dokumentu.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się słowa "błędy rachunkowe", zwykle chodzi o kontrolę rachunkową; gdy pojawia się "czy zdarzenie miało miejsce" lub "czy kwoty są zasadne" – o kontrolę merytoryczną; a gdy mowa o "wymogach, formie, przepisach, kompletności" – o kontrolę formalną.
