W niwelacji geometrycznej wysokość kolejnego punktu (np. pikiety 2) wyznacza się na podstawie odczytów na łacie wpisanych do dziennika. Kluczowe jest poprawne rozróżnienie odczytu wstecz (na punkcie o znanej wysokości lub na poprzedniej pikiecie) oraz odczytu w przód (na punkcie, którego wysokość obliczamy).
Najczęściej stosuje się jeden z dwóch równoważnych zapisów:
- Metoda różnic wysokości: ΔH = wstecz − w przód, a następnie H2 = H1 + ΔH.
- Metoda wysokości instrumentu (HI): najpierw HI = H1 + wstecz, a potem H2 = HI − w przód.
Obie metody prowadzą do tego samego wyniku, jeśli konsekwentnie używa się tych samych odczytów z właściwych kolumn dziennika i zachowuje znaki działań. Po podstawieniu wartości odczytu wstecz i odczytu w przód z podanego fragmentu dziennika otrzymuje się wysokość pikiety 2 równą 200,93 m.
Pozostałe propozycje wyników są typowe dla błędów rachunkowych:
- Wartości zbyt duże mogą wynikać z odwrócenia znaku (zastosowania "w przód − wstecz" zamiast "wstecz − w przód") lub omyłkowego dodania odczytu w przód.
- Wartości pośrednie często pochodzą z przepisania odczytu z niewłaściwego wiersza/kolumny (np. pomylenie pikiet, stanowisk lub rodzaju odczytu).
- Różnice rzędu kilku centymetrów mogą być skutkiem błędnego zaokrąglenia lub przeoczenia przecinka dziesiętnego podczas przepisywania danych.
W praktyce warto wykonać krótką kontrolę: sprawdzić, czy otrzymana zmiana wysokości ma sens względem relacji odczytów (jeśli wstecz > w przód, punkt w przód powinien wyjść wyżej) oraz czy obliczenia są spójne przy przeliczeniu metodą HI.
