KWALIFIKACJA INF1 - STYCZEŃ 2019 (test 2)

PYTANIE NR 24.
Korzystając ze wzoru wskaż, wartość średnią sygnału sinusoidalnego, przemiennego o wartości maksymalnej równej 4 wyprostowanego jednopołówkowo.
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny, który jest używany do obliczenia wartości średniej sygnału sinusoidalnego,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla sinusoidy wyprostowanej jednopołówkowo wartość średnia po pełnym okresie wynosi Vśr = Vm/π, ponieważ ujemna połówka jest równa 0. Przy Vm = 4 otrzymujemy 4/π ≈ 1,273, co po zaokrągleniu daje 1,27. Pozostałe wyniki odpowiadają innym wielkościom (np. RMS) lub innym przypadkom prostowania.

Pełne wyjaśnienie:

Po wyprostowaniu jednopołówkowym sinusoidy ujemna połówka przebiegu zostaje "ucięta" do zera, a dodatnia pozostaje bez zmian. Wartość średnia (składowa stała) takiego przebiegu liczona jest z całego okresu, a nie tylko z fragmentu dodatniego.

Dla amplitudy (wartości maksymalnej) Vm obowiązuje znany wynik całkowania:

Vśr = Vm/π

Intuicyjnie: przez połowę okresu przebieg jest dodatnią połówką sinusa, a przez drugą połowę wynosi 0, więc średnia jest dodatnia, ale znacznie mniejsza niż Vm.

Dla Vm = 4:

Vśr = 4/π ≈ 4/3,1416 ≈ 1,273

Po zaokrągleniu do dwóch miejsc po przecinku otrzymujemy 1,27.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 2,00 – to wynik zbyt duży jak na średnią po jednopołówkowym prostowaniu; często pojawia się po zastosowaniu niewłaściwego uproszczenia (np. "połowa amplitudy").
  • 2,55 – wartość zbliżona do średniej po pełnookresowym prostowaniu (gdzie ujemna połówka jest "odwrócona" na dodatnią), ale tu jest mowa o jednopołówkowym, więc średnia jest mniejsza.
  • 2,84 – wartość typowa dla pomyłek z wartością skuteczną (RMS) lub z błędnym współczynnikiem liczonym dla innego przebiegu; RMS sinusa o Vm=4 to ok. 2,83, ale RMS to nie wartość średnia po prostowaniu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz "wyprostowany jednopołówkowo" i "wartość średnia", najpierw przypomnij sobie, że średnia nie jest równa 0 (bo nie ma już symetrii dodatnia/ujemna), a następnie wybierz zależność Vm/π.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To średnia arytmetyczna wartości przebiegu liczona w czasie po całym okresie, gdy ujemna połówka została zastąpiona zerem. Taka średnia opisuje składową stałą (DC) pojawiającą się na obciążeniu po prostowaniu jednopołówkowym.
Stosuje się zależność Vśr = Vm/π, gdzie Vm to amplituda (wartość maksymalna) sinusa. Wynika to z całkowania dodatniej połówki sinusa po czasie oraz faktu, że przez drugą połowę okresu sygnał wynosi 0.
Przed prostowaniem dodatnia i ujemna połówka mają symetrię, więc średnia z pełnego okresu jest 0. Po wyprostowaniu jednopołówkowym ujemna część znika (zostaje 0), więc znika symetria i pojawia się dodatnia składowa stała.
W jednopołówkowym przewodzona jest tylko jedna połówka (druga jest "ucięta" do zera). W dwupołówkowym ujemna połówka zostaje odwrócona na dodatnią, więc napięcie na wyjściu ma impulsy dodatnie w obu połówkach okresu i zwykle większą wartość średnią.
Nie. Wartość średnia opisuje składową stałą (uśrednienie w czasie), a RMS opisuje "równoważną energetycznie" wartość napięcia/prądu dla mocy w rezystorze. Dla sinusa RMS jest związane z amplitudą przez Vm/√2, a dla średniej po prostowaniu jednopołówkowym typowo używa się Vm/π.
Vm jest punktem odniesienia dla całego przebiegu. W typowych wzorach na parametry sinusoidy (średnia po prostowaniu, RMS, międzyszczytowa) Vm determinuje wynik przez stały współczynnik. Jeśli Vm rośnie 2×, to Vśr po prostowaniu jednopołówkowym też rośnie 2×.
Przydatna jest m.in. przy analizie detekcji sygnałów (w ujęciu uproszczonym), w zasilaczach urządzeń abonenckich oraz w ocenie składowej stałej pojawiającej się po prostowaniu i filtracji. To pomaga rozumieć pomiary napięć oraz działanie prostych układów zasilania.
Najczęściej myli się: (1) średnią z RMS, (2) jednopołówkowe z dwupołówkowym, (3) średnią liczona po pełnym okresie ze średnią tylko z dodatniej połówki. Błędy dają wyniki zbyt duże, często w okolicach 2,8 dla Vm=4 (bo to blisko RMS sinusa).
Po jednopołówkowym prostowaniu sygnał jest nieujemny, więc średnia musi być dodatnia. Jednocześnie przez część czasu sygnał wynosi 0, więc średnia musi być wyraźnie mniejsza niż Vm. Dla Vm=4 wynik około 1,27 jest sensowny; wartości bliskie 3 są podejrzane.
Tak, ale "działają automatycznie": jeśli Vm jest w woltach, to wartość średnia wyjdzie w woltach; jeśli w amperach, to w amperach. Wzór Vm/π nie zmienia jednostki, tylko skaluje wartość liczbową przez stały współczynnik.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Dla sinusoidy wyprostowanej jednopołówkowo wartość średnia po pełnym okresie wynosi Vśr = Vm/π, ponieważ ujemna połówka jest równa 0."

Źródła:

  • Electronics Tutorials – "Half Wave Rectifier" (sekcja o average DC output), https://www.electronics-tutorials.ws/diode/diode_5.html - dostęp 2026-03-02
  • All About Circuits – "Half-Wave Rectifier" (omówienie średniej wartości wyprostowanej sinusoidy), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/semiconductors/chpt-3/half-wave-rectifier/ - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia – "Rectifier" (część: Half-wave rectification), https://en.wikipedia.org/wiki/Rectifier - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Notatki z podstaw elektrotechniki/elektroniki: prostowniki i parametry przebiegów
  • Ćwiczenia rachunkowe z wartościami: średnia, skuteczna, międzyszczytowa dla sinusa
  • Kursy online o prostownikach (half-wave/full-wave) i ich parametrach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego