Bramka EX-OR (XOR) realizuje tzw. alternatywę rozłączną. Dla dwóch wejść A i B jej wyjście Y jest równe 1 dokładnie wtedy, gdy tylko jedno z wejść ma stan 1. W praktyce oznacza to, że XOR wykrywa różnicę między sygnałami.
Najprostszy sposób weryfikacji funkcji układu (niezależnie od tego, czy jest zbudowany z bramek podstawowych, czy z elementów dyskretnych) to sprawdzenie czterech przypadków wejściowych:
- gdy A=0 i B=0, na wyjściu XOR jest 0,
- gdy A=0 i B=1, na wyjściu XOR jest 1,
- gdy A=1 i B=0, na wyjściu XOR jest 1,
- gdy A=1 i B=1, na wyjściu XOR jest 0.
Jeżeli przedstawiony układ daje właśnie taki rozkład stanów, to jego funkcją jest XOR. To odróżnia go od pozostałych opcji:
- NOR daje 1 tylko wtedy, gdy oba wejścia są 0 (jest to negacja OR). Typową pomyłką jest uznanie, że "prawie zawsze 0" oznacza XOR, ale XOR ma dwa przypadki z wyjściem 1 (dla wejść różnych).
- NAND daje 0 tylko dla przypadku A=1 i B=1 (jest to negacja AND). Jeśli w układzie pojawia się negacja na końcu oraz ścieżka odpowiadająca AND, łatwo pomylić wynik z XOR bez sprawdzenia wszystkich kombinacji.
- EX-NOR (XNOR) jest negacją XOR: daje 1, gdy wejścia są takie same (00 lub 11). Częsta pułapka to przeoczenie pojedynczej inwersji w torze sygnału (kropka negacji), co odwraca całą tabelę prawdy.
W zastosowaniach technicznych XOR jest bardzo ważny: służy m.in. do sumowania modulo 2 (bit sumy w sumatorze półpełnym) i do sprawdzania parzystości. Na egzaminie warto ćwiczyć identyfikację XOR/XNOR zarówno z symbolu bramki, jak i z realizacji z bramek AND/OR/NOT.
