KWALIFIKACJA ELM2 - CZERWIEC 2017 (test 2)

PYTANIE NR 30.
Którą podkładkę należy zastosować w celu zabezpieczenia połączenia śrubowego przed samoczynnym luzowaniem się spowodowanym drganiami?
Ilustracja przedstawia zestawienie czterech różnych metalowych elementów złącznych, ułożonych w dwóch rzędach i dwóch
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Podkładka sprężysta rozcięta (typu Growera) działa jak sprężyna: po dokręceniu wytwarza stały docisk i tarcie pod łbem śruby lub nakrętką. Dzięki temu kompensuje mikroruchy od drgań i ogranicza samoczynne odkręcanie się połączenia. Nie jest to podkładka płaska ani z noskiem.

Pełne wyjaśnienie:

Zabezpieczenie połączenia śrubowego przed samoczynnym luzowaniem od drgań wymaga elementu, który utrzymuje docisk i zwiększa tarcie w strefie styku pod łbem śruby lub pod nakrętką. Taką funkcję spełnia podkładka sprężysta rozcięta (Growera): jest przecięta i wygięta osiowo, więc po skręceniu pracuje jak sprężyna, wywierając stałą siłę docisku.

Dlaczego to działa przy drganiach? Wibracje powodują mikroruchy i chwilowe spadki siły docisku w złączu. Element sprężysty częściowo kompensuje te zmiany, a większy nacisk zwiększa tarcie, co utrudnia obrót nakrętki/śruby i spowalnia proces odkręcania.

Pozostałe widoczne typy podkładek nie są typowym zabezpieczeniem przed luzowaniem w taki sposób:

  • Podkładka płaska głównie rozkłada nacisk i chroni powierzchnię, ale nie wnosi sprężystości blokującej.
  • Podkładka z noskiem/wypustką bywa stosowana do pozycjonowania lub współpracy z rowkiem/wycięciem, a nie jako uniwersalne zabezpieczenie antywibracyjne.
  • Podkładka z zębami wewnętrznymi może zwiększać tarcie przez wgryzanie się w materiał, ale w tym zestawie klasycznym, najczęściej rozpoznawalnym rozwiązaniem antyluzującym od drgań jest podkładka sprężysta rozcięta.

W praktyce, przy dużych drganiach stosuje się też inne metody (np. nakrętki samohamowne, kleje do gwintów), ale w zakresie tego pytania właściwy wybór to podkładka sprężysta.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Podkładka sprężysta (Growera) to rozcięty pierścień metalowy wygięty osiowo, który po dokręceniu zachowuje się jak sprężyna. Wytwarza dodatkowy docisk i zwiększa tarcie w złączu, co utrudnia samoczynne odkręcanie śruby lub nakrętki pod wpływem drgań.
Drgania wywołują mikroruchy elementów i cykliczne zmiany siły docisku w złączu. Gdy tarcie chwilowo spada, nakrętka lub śruba może wykonać minimalny obrót. Z czasem takie drobne przemieszczenia sumują się i prowadzą do zauważalnego poluzowania połączenia.
Podkładka sprężysta zwiększa opór odkręcania przez sprężysty docisk. Po zaciśnięciu próbuje wrócić do pierwotnego kształtu, utrzymując nacisk na powierzchnie styku. Większy nacisk oznacza większe tarcie, a to ogranicza obrót elementów gwintowanych podczas wibracji.
Zwykła podkładka płaska przede wszystkim rozkłada nacisk i chroni powierzchnię elementu. Sama z siebie nie zapewnia istotnego efektu samohamowania przy drganiach, bo nie wnosi sprężystości ani "blokowania" obrotu. Do zabezpieczenia antywibracyjnego stosuje się inne rozwiązania.
Poza podkładkami sprężystymi stosuje się m.in. nakrętki samohamowne, podkładki zębate, kleje do gwintów, podwójne nakrętki (kontrnakrętki) oraz zabezpieczenia mechaniczne (np. zawleczki, drutowanie). Dobór metody zależy od drgań, obciążeń i warunków pracy.
Klej do gwintów bywa lepszy, gdy wymagane jest trwałe zabezpieczenie, duże drgania lub brak miejsca na dodatkową podkładkę. Sprawdza się też, gdy istotna jest szczelność i odporność na mikroprzemieszczenia. Trzeba jednak uwzględnić serwisowalność i wymagany moment odkręcania.
Najczęściej ma kształt pierścienia przeciętego w jednym miejscu, a jego końce nie leżą w jednej płaszczyźnie (widać osiowe "skręcenie"). Wygląda jak pojedynczy zwój sprężyny. To odróżnia ją od podkładki płaskiej oraz od podkładek z zębami lub wypustkami.
Nie. Podkładka zębata zwiększa tarcie przez "wgryzanie" się zębów w powierzchnię, a podkładka sprężysta działa głównie sprężynując i utrzymując docisk. Obie mogą ograniczać luzowanie, ale mają inny mechanizm pracy i inne typowe zastosowania (np. zębata często pod połączenia elektryczne).
Częsty błąd to wybór podkładki płaskiej "bo zawsze się ją daje", bez uwzględnienia drgań. Inny błąd to mylenie podkładek pozycjonujących (z noskiem) z antyluzującymi. Zdarza się też dobór rozwiązania bez kontroli momentu dokręcania, co obniża docisk i skuteczność zabezpieczenia.
Warto powtórzyć rodzaje śrub, nakrętek i podkładek oraz ich funkcje: rozkład nacisku, zabezpieczenie przed luzowaniem, zapewnienie kontaktu elektrycznego. Ćwicz rozpoznawanie elementów na zdjęciach i schematach oraz łącz je z typowymi problemami montażowymi, np. drganiami i poluzowaniem.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że podkładka sprężysta rozcięta (typu Growera) działa jak sprężyna: po dokręceniu wytwarza stały docisk i tarcie pod łbem śruby lub nakrętką.

Źródła:

  • NASA Reference Publication 1228: Fastener Design Manual, section "Locking Devices" (spring lock washers), 1990, https://ntrs.nasa.gov/citations/19900009424 - accessed 2026-03-31
  • Wikipedia (PL): "Podkładka sprężysta", opis zastosowania do zabezpieczania przed luzowaniem, https://pl.wikipedia.org/wiki/Podk%C5%82adka_spr%C4%99%C5%BCysta - accessed 2026-03-31
  • Bossard Engineering: Technical information on spring lock washers (function and anti-loosening), https://www.bossard.com/global-en/engineering/knowledge/fastening-technology/ - accessed 2026-03-31

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (dział: połączenia śrubowe i zabezpieczenia)
  • Karty katalogowe producentów elementów złącznych (opis działania podkładek sprężystych i zębatych)
  • Materiały szkoleniowe BHP i montażowe dotyczące dokręcania i kontroli połączeń śrubowych

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego