KWALIFIKACJA ROL2 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 6.
Którą skrzynię biegów pokazano na ilustracji?
Ilustracja przedstawia schemat skrzyni biegów, który jest używany w kontekście egzaminu zawodowego dla kwalifikacji technik
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skrzynia trzywałkowa ma wyraźnie trzy wałki (wejściowy, pośredni i wyjściowy), a wariant z kołami przesuwnymi rozpoznaje się po kołach przemieszczanych osiowo w celu zestawienia przełożenia. W skrzyni stale zazębionej koła pozostają w stałym zazębieniu, a zmienia się tylko sprzęganie kół z wałkiem.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie sprawdza rozpoznanie konstrukcji skrzyni biegów według dwóch niezależnych kryteriów: liczby wałków oraz sposobu zestawiania przełożeń.

Skrzynia trzywałkowa z kołami przesuwnymi to rozwiązanie, w którym można wyróżnić trzy wałki (typowo: wejściowy, pośredni i wyjściowy). Zestawienie biegu odbywa się przez osiowe przesuwanie wybranych kół zębatych (lub elementów sprzęgających w bardzo prostych konstrukcjach), tak aby dane koło weszło w zazębienie i utworzyło tor przeniesienia momentu. W praktyce oznacza to, że nie wszystkie koła są jednocześnie w stałym zazębieniu; kluczowe jest "dosunięcie" koła, aby dopiero w danym położeniu pracowało jako para zębata.

Odpowiedź "Dwuwałkową z kołami przesuwnymi" jest niezgodna z cechą liczby wałków: skrzynia dwuwałkowa ma zasadniczo tylko dwa wałki (wejściowy i wyjściowy), a tor mocy jest prostszy – brak oddzielnego wałka pośredniego charakterystycznego dla układu trzywałkowego.

Odpowiedź "Dwuwałkową z kołami stale zazębionymi" łączy dwie cechy, które muszą jednocześnie pasować do ilustracji. "Stale zazębione" oznacza, że pary kół są w stałym zazębieniu, a zmiana biegów odbywa się przez sprzęgła kłowe/synchronizatory, a nie przez przesuwanie samych kół w celu uzyskania kontaktu zębów. Jeśli na ilustracji widać koła przesuwane osiowo, ta odpowiedź odpada.

Odpowiedź "Trzywałkową z kołami stale zazębionymi" trafia w liczbę wałków, ale nie w sposób realizacji przełożeń: w skrzyni stale zazębionej koła pozostają w zazębieniu, natomiast wybór biegu polega na dołączaniu kół do wałka (np. przez synchronizator). Jeśli mechanizm wskazuje na przesuwne koła, właściwa jest wersja z kołami przesuwnymi.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozstrzygnij liczbę wałków, a dopiero potem czy koła są przesuwne, czy stale zazębione. Rozdzielenie tych kryteriów zmniejsza ryzyko pomyłki.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że w przekładni wyróżnia się trzy główne wałki biorące udział w przeniesieniu napędu (typowo: wejściowy, pośredni i wyjściowy). Moment obrotowy przechodzi przez dodatkowy stopień pośredni, co wpływa na tor mocy i układ kół.
Koła przesuwne to koła zębate, które podczas zmiany biegów mogą być przemieszczane osiowo po wałku, aby dopiero w danym położeniu zazębiły się z kołem współpracującym. Zestawienie przełożenia wynika więc z fizycznego "dosunięcia" koła do pracy.
"Stale zazębione" oznacza, że pary kół zębatych pozostają w zazębieniu przez cały czas pracy skrzyni. Zmiana biegu polega wtedy nie na dosuwaniu kół do zazębienia, lecz na dołączaniu wybranego koła do wałka (np. przez sprzęgło kłowe lub synchronizator).
Najprościej policzyć główne osie/wałki, między którymi przebiega tor przeniesienia momentu. W skrzyni dwuwałkowej zwykle widać dwa wałki (wejściowy i wyjściowy). W trzywałkowej pojawia się dodatkowy wałek pośredni, często z zestawem kół pośrednich.
Różne typy wynikają z wymagań eksploatacyjnych: zakres prędkości roboczych, potrzeba dużych momentów przy małych prędkościach, trwałość, prostota serwisu i koszty. W praktyce konstruktor dobiera rozwiązanie do obciążeń, gabarytów i charakteru pracy ciągnika/maszyny.
Typowe objawy to zgrzyty przy próbie włączenia biegu, trudności z "trafieniem" w bieg, wyskakiwanie biegu pod obciążeniem oraz przyspieszone zużycie kłów i zębów. Często wynika to z luzów w mechanizmie zmiany biegów lub zużycia elementów zazębienia.
Nie zawsze. Stale zazębione odnosi się do tego, że koła pozostają w zazębieniu, natomiast sposób dołączania przełożeń może być realizowany synchronizatorami albo prostszymi sprzęgłami kłowymi. Synchronizatory poprawiają komfort i chronią przed zgrzytami, ale nie są jedynym rozwiązaniem.
Najczęstszy błąd to skupienie się tylko na jednym kryterium (np. liczbie wałków) i pominięcie drugiego (przesuwne vs stale zazębione). Drugi typ pomyłki to automatyczne kojarzenie "nowocześniejsze = stale zazębione", bez sprawdzenia, czy na rysunku widać elementy przesuwu kół.
Najpierw ustal liczbę wałków (dwuwałkowa czy trzywałkowa), a dopiero potem sprawdź sposób zestawiania przełożeń: czy koła same są przesuwane do zazębienia, czy koła są w stałym zazębieniu, a zmiana biegu odbywa się przez dołączanie kół do wałka.
Przydaje się w diagnostyce (interpretacja objawów i hałasów), planowaniu naprawy, doborze części oraz regulacji mechanizmu zmiany biegów. Mechanik-operator, znając konstrukcję, szybciej oceni, czy problem wynika z zazębienia, sterowania, łożysk czy niewłaściwej techniki zmiany biegów.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Skrzynia trzywałkowa ma wyraźnie trzy wałki (wejściowy, pośredni i wyjściowy), a wariant z kołami przesuwnymi rozpoznaje się po kołach przemieszczanych osiowo w celu zestawienia przełożenia."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Skrzynia biegów" – opis funkcji i podstawowej klasyfikacji, https://pl.wikipedia.org/wiki/Skrzynia_bieg%C3%B3w (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Przekładnia zębata" – podstawy pracy kół zębatych i zazębienia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_z%C4%99bata (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw budowy maszyn rolniczych (działy: przeniesienie napędu, przekładnie, skrzynie biegów)
  • Instrukcje obsługi i napraw (DTR) wybranych ciągników/maszyn – rozdziały o skrzyni biegów i mechanizmie zmiany biegów
  • Materiały dydaktyczne szkół branżowych dotyczące przekładni zębatych i skrzyń biegów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego