W silniku szeregowym prądu stałego uzwojenie wzbudzenia jest połączone szeregowo z twornikiem, więc strumień magnetyczny i moment zależą od prądu obciążenia. Dla typowej pracy napędu moment obciążenia "wymusza" odpowiedni prąd, a ten zapewnia zarówno wymagany moment, jak i odpowiedni strumień.
Rozbieganie to niebezpieczny wzrost prędkości do wartości znacznie przekraczających znamionowe. W silniku szeregowym jest to szczególnie prawdopodobne przy nagłym spadku obciążenia (praca prawie bez obciążenia). Gdy zerwie się połączenie wału silnika z maszyną napędzaną, obciążenie mechaniczne praktycznie zanika. Silnik potrzebuje wtedy minimalnego momentu, prąd maleje, zmienia się warunek równowagi elektromagnetycznej i silnik może przyspieszać do bardzo dużych prędkości, co grozi uszkodzeniem mechanicznym (np. komutatora, uzwojeń, łożysk) oraz zagrożeniem dla obsługi.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:
- Przerwa w obwodzie wzbudzenia: w silniku szeregowym przerwa w obwodzie wzbudzenia oznacza zwykle przerwę w obwodzie prądowym całej maszyny, więc silnik traci zasilanie/nie wytwarza momentu i raczej gaśnie niż się rozbiega.
- Zwarcie międzyzwojowe w uzwojeniu twornika: jest to poważna usterka prowadząca do nadmiernego prądu, grzania, iskrzenia na komutatorze i spadku sprawności; typowym skutkiem nie jest nagły wzrost prędkości, lecz pogorszenie pracy i ryzyko uszkodzenia elektrycznego.
- Uszkodzenie łożysk: zwiększa tarcie i opory ruchu, co najczęściej ogranicza prędkość lub powoduje hałas, grzanie i drgania. Nie jest to typowy mechanizm "rozbiegania".
W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać: silnik szeregowy DC nie powinien pracować bez obciążenia, a nagłe odciążenie napędu (np. zerwanie sprzęgła/połączenia wału) jest klasyczną przyczyną rozbiegania.
