KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 25.
Którego narzędzia należy użyć do demontażu łożysk z wału silnika?
Ilustracja przedstawia cztery narzędzia, które mogą być używane w kontekście demontażu łożysk z wału silnika, co jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do demontażu łożyska z wału należy użyć narzędzia, które wywiera kontrolowaną siłę osiową i nie powoduje uderzeń w wał.
W praktyce służy do tego ściągacz do łożysk, który zmniejsza ryzyko uszkodzenia bieżni, gniazda i samego wału silnika.

Pełne wyjaśnienie:

Podczas demontażu łożysk z wału silnika kluczowe jest zastosowanie narzędzia, które zapewnia kontrolowane, osiowe zdejmowanie elementu z pasowania. Łożysko jest zwykle osadzone ciasno, a nieprawidłowe metody (uderzenia, podważanie) łatwo prowadzą do uszkodzeń mechanicznych.

Właściwym rozwiązaniem jest użycie ściągacza do łożysk (odpowiednio dobranego do średnicy i sposobu osadzenia). Ściągacz pozwala równomiernie rozłożyć siłę, utrzymać współosiowość oraz ograniczyć punktowe naprężenia. W wielu przypadkach stosuje się także dodatkowe techniki serwisowe, np. podgrzewanie pierścienia wewnętrznego lub użycie prasy, ale sama idea pozostaje ta sama: siła ma być kontrolowana i przyłożona w prawidłowym miejscu.

Dlaczego inne typowe wybory są błędne?

  • Narzędzia udarowe (np. młotek, przecinak) mogą powodować wgniecenia bieżni, mikropęknięcia i uszkodzenia wału. Nawet jeśli łożysko "zejdzie", jego elementy mogą być już zniszczone, a wał może mieć zadzior lub bicie.
  • Podważanie śrubokrętem/łomem daje siłę niesymetryczną, co może klinować łożysko, niszczyć osadzenie i prowadzić do odkształceń tarcz/osłon.
  • Narzędzia nieprzeznaczone do tej operacji zwiększają ryzyko urazu (ześlizgnięcie, pęknięcie elementu, nagłe "strzelenie" łożyska z wału).

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy demontażu łożyska, szukaj odpowiedzi wskazującej narzędzie do ściągania, a nie do uderzania czy podważania. W konserwacji maszyn elektrycznych priorytetem jest ochrona wału i zachowanie geometrii osadzeń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej stosuje się ściągacz do łożysk, ponieważ umożliwia równomierne przyłożenie siły i kontrolowany demontaż. Dzięki temu ogranicza się ryzyko uszkodzenia wału, bieżni łożyska oraz gniazd w obudowie.
Uderzenia powodują obciążenia udarowe i punktowe, które mogą wgnieść bieżnie, uszkodzić kulki/wałeczki i zrobić zadzior na wale. Nawet gdy łożysko zejdzie, wał może zostać uszkodzony, a nowe łożysko szybko ulegnie awarii.
Ściągacz to narzędzie z ramionami (lub separatorami) i śrubą dociskową, które "łapie" łożysko i ściąga je z wału przez stopniowe dokręcanie. Siła jest przyłożona osiowo i w sposób kontrolowany, bez uderzeń.
Prasa bywa korzystna, gdy element jest mocno osadzony i można go bezpiecznie podeprzeć oraz ustawić współosiowo. Nadal trzeba przyłożyć siłę we właściwym miejscu (najczęściej na pierścieniu wewnętrznym) i unikać przekoszenia, które niszczy osadzenie.
Typowe objawy to hałas (szum, zgrzyt), wzrost temperatury obudowy, nadmierne drgania, luz promieniowy lub osiowy oraz niestabilna praca napędu. W praktyce łączy się obserwację z kontrolą stanu smaru i oceny mechanicznej po demontażu.
Najczęstsze błędy to podważanie śrubokrętem, używanie narzędzi udarowych, chwytanie ściągaczem za niewłaściwy element oraz brak osiowości. Skutkuje to uszkodzeniem bieżni, zadziorami na wale i problemami przy montażu nowego łożyska.
Dopasuj zakres pracy do średnicy i szerokości łożyska oraz zapewnij stabilne oparcie ramion. Zbyt mały ściągacz może się ześlizgnąć, a zbyt duży utrudni osiowe ustawienie. Ważne jest też, aby śruba dociskowa opierała się centralnie o koniec wału.
Czasem stosuje się kontrolowane podgrzewanie, aby zmniejszyć ciasność pasowania, ale trzeba robić to ostrożnie i zgodnie z zasadami serwisowymi. Nadmierne grzanie może zmienić własności materiału, uszkodzić uszczelnienia i pogorszyć stan sąsiednich elementów.
Upewnij się, że śruba dociskowa opiera się centralnie, a koniec wału jest chroniony (np. odpowiednią końcówką dociskową). Narzędzie ustaw współosiowo, dokręcaj stopniowo i kontroluj, czy ramiona nie "wspinają się" na łożysko, co może uszkodzić krawędzie.
Naucz się rozróżniać narzędzia do ściągania i do wciskania oraz zrozum, dlaczego unika się udarów. Pomaga kojarzenie: demontaż = siła kontrolowana i osiowa. Warto też znać podstawowe zasady BHP przy pracach mechanicznych.
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • SKF, "Bearing fitting and removal" (poradnik serwisowy/sekcja o demontażu łożysk) – https://www.skf.com/group/industries/maintenance-and-lubrication/bearing-fitting-and-removal - accessed 2026-02-28
  • Schaeffler (FAG/INA), "Mounting and dismounting of rolling bearings" (materiały techniczne) – https://www.schaeffler.com/en/service/assembly-and-maintenance/ - accessed 2026-02-28
  • NSK, "Bearing handling / mounting and dismounting" (sekcja poradnikowa) – https://www.nsk.com/common/data/catalogue/en/ - accessed 2026-02-28

Materiały:

  • Instrukcje producentów łożysk dotyczące montażu i demontażu (poradniki serwisowe)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw mechaniki w zawodzie elektryk (łożyskowanie, pasowania)
  • DTR/Instrukcje obsługi typowych silników stosowanych w przemyśle (sekcje: łożyska, konserwacja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego