KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 19.
Którego sprawdzianu należy użyć do kontroli wymiaru Ø30H7?
Ilustracja przedstawia cztery różne sprawdziany, które są używane w kontekście kontroli wymiarów w obróbce skrawaniem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis Ø30H7 oznacza otwór, bo pole tolerancji ma wielką literę "H". Do kontroli wymiarów wewnętrznych stosuje się sprawdzian tłoczkowy (przechodzi/nie przechodzi). Na ilustracji taki sprawdzian odpowiada pozycji "Sprawdzianu C", dlatego jest właściwy do Ø30H7.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie Ø30H7 składa się z wymiaru nominalnego (30 mm) oraz pola tolerancji. Kluczowa jest tu wielka litera "H": w systemie tolerancji i pasowań oznacza ona pole tolerancji otworu. To znaczy, że kontrolujemy wymiar wewnętrzny (średnicę otworu), a nie wałek.

Do szybkiej kontroli otworów w produkcji (kontrola międzyoperacyjna i końcowa) stosuje się sprawdziany graniczne przechodzi/nie przechodzi. Dla otworów jest to typowo sprawdzian tłoczkowy dwustronny: jedna końcówka odpowiada stronie "przechodzi" (powinna wejść), a druga "nie przechodzi" (nie powinna wejść). Taki dobór pozwala bez odczytywania wartości liczbowych ocenić, czy otwór mieści się w tolerancji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Sprawdzian szczękowy dwugraniczny jest przeznaczony do kontroli wymiarów zewnętrznych (np. średnic wałków). Nie jest właściwym narzędziem granicznym do otworów Ø30H7.
  • Sprawdzian szczękowy nastawny również dotyczy przede wszystkim wymiarów zewnętrznych i dodatkowo jest nastawiany, więc nie odpowiada klasycznemu sprawdzianowi tłoczkowemu do szybkiej kontroli otworów w tolerancji H7.
  • Sprawdzian pierścieniowy z gwintem służy do kontroli gwintów zewnętrznych (lub w innych odmianach do wałków gładkich), a nie do oceny średnicy otworu w tolerancji H7.

W praktyce poprawne rozumowanie jest proste: wielka litera → otwór → dobierasz sprawdzian do otworów, czyli tłoczkowy. Na ilustracji sprawdzian tłoczkowy jest oznaczony jako "Sprawdzianu C", dlatego ta odpowiedź jest prawidłowa.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wielka litera H oznacza, że podane pole tolerancji dotyczy otworu, czyli wymiaru wewnętrznego. To ważna wskazówka przy doborze metody kontroli: dla otworów dobiera się sprawdziany lub przyrządy przeznaczone do pomiarów wewnętrznych.
Rozpoznajesz to po zapisie tolerancji: wielkie litery (np. H, G, F) stosuje się dla otworów, a małe litery (np. h, g, f) dla wałków. W Ø30H7 litera jest wielka, więc kontrolujesz otwór.
Sprawdzian do otworów ma zwykle dwie końcówki: "przechodzi" powinna wejść swobodnie, a "nie przechodzi" nie powinna wejść. Taki test szybko potwierdza, czy otwór mieści się w tolerancji, bez odczytywania wartości jak w mikrometrze czy średnicówce.
Ø30H7 to otwór, więc potrzebujesz narzędzia do kontroli wymiarów wewnętrznych. Sprawdzian tłoczkowy ma gładkie cylindryczne końcówki pasujące do otworu i pozwala wykonać kontrolę graniczną (wejdzie/nie wejdzie) typową dla produkcji seryjnej.
Typowy sprawdzian szczękowy jest przeznaczony do wymiarów zewnętrznych (np. wałków), więc nie jest właściwym wyborem dla Ø30H7. Do otworów stosuje się rozwiązania tłoczkowe lub inne przyrządy do pomiarów wewnętrznych, zależnie od wymaganej dokładności.
Jeśli końcówka "przechodzi" nie wchodzi, oznacza to, że otwór jest za mały względem dopuszczalnego zakresu tolerancji. W praktyce może to wynikać np. z błędnego doboru narzędzia, zużycia rozwiertaka lub niewłaściwych parametrów obróbki.
Jeśli końcówka "nie przechodzi" wchodzi, otwór jest za duży i przekracza górną granicę tolerancji. To sygnał do korekty procesu (np. ustawień narzędzia) oraz wstrzymania produkcji, aby nie wytwarzać kolejnych niezgodnych detali.
Sprawdzian tłoczkowy służy do kontroli otworów (wymiary wewnętrzne) i ma końcówki wchodzące do środka. Sprawdzian pierścieniowy kontroluje zwykle wałki lub gwinty zewnętrzne, bo element sprawdzany wchodzi w pierścień.
Najczęstszy błąd to pomylenie zapisu: wybór narzędzia do wałka mimo że H oznacza otwór. Drugi błąd to kierowanie się tylko kształtem przyrządu z ilustracji, bez zrozumienia zasady PE/NIE. Warto zawsze zaczynać od analizy litery tolerancji.
Utrwal regułę: wielka litera = otwór, mała litera = wałek. Ćwicz dobór narzędzi: tłoczkowy do otworów, szczękowy do wymiarów zewnętrznych, pierścieniowy do wałków/gwintów. Na zadaniach z rysunkami naucz się rozpoznawać typ sprawdzianu po budowie.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Zapis Ø30H7 oznacza otwór, bo pole tolerancji ma wielką literę "H"."

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1, system tolerancji i pasowań (zasada: wielka litera = otwór, mała litera = wałek) – wskazane w kontekście zadania

Materiały:

  • PN-EN ISO 286-1 (opis systemu tolerancji i pasowań, interpretacja liter pól tolerancji)
  • Podręczniki i skrypty z metrologii technicznej dotyczące sprawdzianów granicznych
  • Instrukcje stanowiskowe/zakładowe dotyczące kontroli międzyoperacyjnej otworów sprawdzianami PE/NIE

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego