KWALIFIKACJA CHM6 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 31.
Którego z podanych kwasów należy użyć do rozpuszczenia stopu żelaza?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kwas siarkowy(VI) (H2SO4) jako kwas mocny reaguje z żelazem/stopami żelaza, prowadząc do roztwarzania metalu i powstawania soli (siarczanów) oraz wydzielania wodoru. Pozostałe podane kwasy są słabe lub bardzo słabe i zwykle nie roztwarzają żelaza skutecznie w typowych warunkach.

Pełne wyjaśnienie:

Roztwarzanie stopu żelaza w kwasie polega na zajściu reakcji, w której żelazo przechodzi do roztworu w postaci jonów (tworząc sole), a jednocześnie może wydzielać się wodór. Dla wielu metali aktywnych (w tym żelaza) typowym odczynnikiem jest kwas mocny nieutleniający, np. H2SO4 w roztworze rozcieńczonym, który umożliwia przebieg reakcji metal–kwas.

Odpowiedź "H2SO4" jest poprawna, ponieważ kwas siarkowy(VI) ma wysoką zdolność do dostarczania jonów H+ i tworzenia dobrze rozpuszczalnych soli żelaza (siarczanów), co sprzyja przechodzeniu metalu do roztworu. W praktyce technologicznej dodatkowo liczą się warunki procesu (stężenie, temperatura, skład stopu), ale na poziomie ogólnym to właśnie mocny kwas daje najsensowniejszą podstawę do roztwarzania żelaza spośród podanych opcji.

Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe w typowym ujęciu egzaminacyjnym:

  • "H2CO3" (kwas węglowy) jest kwasem słabym i nietrwałym; w roztworach działa łagodnie i zwykle nie zapewnia efektywnego roztwarzania żelaza.
  • "H3PO4" (kwas fosforowy(V)) jest kwasem słabszym niż siarkowy; może reagować z żelazem, ale w wielu warunkach proces jest powolny, a produkty mogą ograniczać dalszą reakcję. W zestawie odpowiedzi nie jest to "najbardziej właściwy" wybór do roztwarzania stopu żelaza.
  • "H2SiO3" (kwas krzemowy) jest bardzo słaby i nie pełni roli praktycznego odczynnika do roztwarzania żelaza.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się zarówno kwasy bardzo słabe, jak i jeden wyraźnie mocny, a pytanie dotyczy roztwarzania metalu, najczęściej chodzi o wybór kwasu mocnego zdolnego do przeprowadzenia reakcji w sposób wyraźny i przewidywalny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W praktyce oznacza to roztwarzanie metalu: atomy żelaza przechodzą do roztworu jako jony, tworząc rozpuszczalne sole. Często towarzyszy temu wydzielanie wodoru. Szybkość zależy od stężenia kwasu, temperatury i składu stopu.
H2SO4 jest kwasem mocnym, więc zapewnia dużą dostępność jonów H+, które umożliwiają przebieg reakcji metal–kwas. Dodatkowo powstają siarczany żelaza, które zwykle dobrze przechodzą do roztworu, co ułatwia roztwarzanie materiału.
W typowych warunkach bardzo słabo. H2CO3 jest kwasem słabym i nietrwałym (związanym z CO2 w wodzie), więc nie daje takiej "mocy" reakcji jak kwasy mocne. Może sprzyjać korozji, ale zwykle nie jest odczynnikiem do celowego roztwarzania stopów.
Kwas fosforowy(V) jest słabszy niż siarkowy i w wielu sytuacjach działa wolniej. Bywa używany do odrdzewiania i fosforanowania, ale jako odczynnik do szybkiego roztwarzania stopu żelaza zwykle przegrywa z mocnym kwasem, takim jak H2SO4.
H2SiO3 jest bardzo słabym kwasem, a w praktyce występuje jako uwodnione formy krzemionki. Nie zapewnia warunków do sprawnego roztwarzania żelaza i nie jest standardowym odczynnikiem technologii chemicznej do rozpuszczania stopów metali.
Problemy mogą pojawić się przy nieodpowiednim stężeniu, niskiej temperaturze lub obecności zjawisk pasywacji/warstw ochronnych na materiale. Skład stopu (dodatki stopowe) też wpływa na przebieg reakcji. Dlatego w technologii proces zawsze dobiera się do konkretnego materiału.
W podstawowym ujęciu kwasy mineralne, takie jak H2SO4, są traktowane jako mocne, a kwasy takie jak H2CO3 czy H2SiO3 jako słabe/bardzo słabe. W zadaniach testowych często to właśnie ta różnica przesądza o wyborze odczynnika do roztwarzania metalu.
Najczęściej myli się "obecność wodoru w wzorze" z realną siłą kwasu i jego zdolnością do roztwarzania metalu. Uczniowie wybierają kwas "znany z nazwy", nie analizując, czy jest mocny i czy typowo reaguje z żelazem w sposób jednoznaczny.
To żrący kwas: potrzebne są okulary, rękawice i fartuch oraz praca w dygestorium. Rozcieńczając, zawsze wlewa się kwas do wody (nie odwrotnie), aby ograniczyć ryzyko gwałtownego ogrzania i rozprysków. Odpady neutralizuje się zgodnie z procedurą zakładową.
Warto powtórzyć szeregi aktywności metali, podział kwasów na mocne i słabe oraz typowe reakcje żelaza z kwasami. Pomaga też kojarzenie zastosowań technologicznych: trawienie, odrdzewianie, przygotowanie próbki do analizy. Na egzaminie szukaj odpowiedzi najbardziej jednoznacznej.
info

Około 64% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Kwas siarkowy(VI) (H2SO4) jako kwas mocny reaguje z żelazem/stopami żelaza, prowadząc do roztwarzania metalu i powstawania soli (siarczanów) oraz wydzielania wodoru."

Źródła:

  • PubChem, Sulfuric acid (CID 1118) – sekcja "Reactivity", https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Sulfuric-acid (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL), "Żelazo" – sekcja dot. reakcji z kwasami, https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBelazo (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL), "Kwas siarkowy(VI)" – właściwości i reakcje z metalami, https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwas_siarkowy(VI) (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik chemii nieorganicznej (reaktywność metali z kwasami)
  • Materiały z technologii chemicznej: trawienie i przygotowanie powierzchni metali
  • Karty charakterystyki (SDS) dla kwasu siarkowego – właściwości i reaktywność

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego