KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2016 (test 2)

PYTANIE NR 5.
Którego z symboli graficznych należy użyć w celu przedstawienia fototranzystora na schemacie ideowym modułu wejść sterownika PLC?
Ilustracja przedstawia cztery symbole graficzne używane w schematach ideowych, które mogą być częścią egzaminu zawodowego
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fototranzystor na schemacie ideowym rysuje się jako symbol tranzystora bipolarnego (NPN/PNP) z dwiema ukośnymi strzałkami skierowanymi w stronę bazy, oznaczającymi padające światło.
Wśród pokazanych symboli tylko "A" ma kształt tranzystora z wyraźnym emiterem, bazą i kolektorem.

Pełne wyjaśnienie:

Fototranzystor jest elementem optoelektronicznym aktywnym: działa jak tranzystor bipolarny, ale jego "wysterowanie" wynika z oświetlenia złącza (zamiast klasycznego sterowania prądem bazy). Dlatego jego symbol ideowy musi zawierać:

  • podstawowy symbol tranzystora (NPN lub PNP) – rozpoznawalny po trzech wyprowadzeniach: emiter, baza, kolektor oraz strzałce na emiterze,
  • dwie strzałki światła skierowane ukośnie w stronę elementu – to standardowy zapis oddziaływania promieniowania na element.

Odpowiedź "A" spełnia te warunki: widoczny jest symbol tranzystora oraz strzałki świetlne padające na obszar bazy. Taki zapis jest zgodny z praktyką dokumentacji technicznej i zestawami symboli wg IEC 60617 / PN-EN 60617.

Pozostałe symbole są myląco podobne, bo także mają strzałki oznaczające światło, ale bazowy element jest inny:

  • "B" przedstawia rezystor (prostokąt) ze strzałkami światła, czyli fotorezystor – element bierny, którego parametrem zmiennym jest rezystancja, a nie wzmocnienie prądowe.
  • "D" ma symbol diody (trójkąt i kreska) ze strzałkami, więc to fotodioda – element półprzewodnikowy generujący/zmieniający prąd pod wpływem oświetlenia, ale bez struktury tranzystorowej.
  • "C" przypomina symbol ogniwa/baterii ze strzałkami światła, co odpowiada ogniwu fotowoltaicznemu (źródłu napięcia/prądu z energii promieniowania).

W kontekście modułów wejść sterowników fototranzystor spotyka się bardzo często jako element wyjściowy optoizolatora (optosprzęgacza), który realizuje separację galwaniczną pomiędzy częścią polową a elektroniką sterowania. Na egzaminie warto ćwiczyć rozpoznawanie "rdzenia" symbolu (tranzystor/dioda/rezystor), a strzałki traktować jako informację dodatkową: "to wersja foto-".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fototranzystor to tranzystor, którego praca jest sterowana światłem padającym na złącze. Jest elementem aktywnym (wzmacnia), dlatego bywa używany w optosprzęgaczach, czujnikach optycznych i układach separacji galwanicznej w automatyce.
Symbol fototranzystora to symbol tranzystora bipolarnego (NPN lub PNP) z dwiema ukośnymi strzałkami skierowanymi w stronę elementu. Strzałki oznaczają padające światło, a "rdzeń" symbolu musi pozostać tranzystorem.
Dwie ukośne strzałki są umownym zapisem promieniowania świetlnego oddziałującego na element. Dzięki temu odróżnia się wersje "foto-" od zwykłych elementów (np. tranzystor vs fototranzystor), przy zachowaniu tego samego symbolu bazowego.
Fototranzystor jest elementem aktywnym i ma symbol tranzystora (trzy elektrody), a światło wpływa na jego przewodzenie i wzmocnienie. Fotorezystor jest bierny i ma symbol rezystora; światło zmienia jego rezystancję, bez efektu wzmocnienia.
Fotodioda ma "rdzeń" w postaci symbolu diody (trójkąt i kreska), a fototranzystor w postaci symbolu tranzystora (emiter, baza, kolektor i strzałka na emiterze). Oba mogą mieć strzałki światła, więc decyduje kształt elementu bazowego.
Najczęściej w optoizolatorze (optosprzęgaczu) wejścia. Po stronie wejściowej jest dioda LED, a po stronie wyjściowej element światłoczuły (często fototranzystor), który przekazuje sygnał bez połączenia galwanicznego.
Tak. Strzałka na emiterze pomaga rozpoznać, że "rdzeń" symbolu jest tranzystorem bipolarnym (NPN/PNP). Strzałki światła informują tylko, że to wersja światłoczuła. Bez symbolu tranzystora nie mówimy o fototranzystorze.
Typowe pomyłki to: wybór fotorezystora, bo też ma strzałki światła; traktowanie fotodiody jako fototranzystora; oraz pomijanie strzałek świetlnych (wtedy zostaje zwykły tranzystor). Częsty jest też błąd "patrzę na strzałki, nie na rdzeń symbolu".
Najczęściej przy zadaniach z czytania schematów, montażu i uruchamiania układów sterowania oraz diagnostyki. Umiejętność rozpoznawania symboli przydaje się przy analizie wejść/wyjść, elementów separacji i czujników w systemach mechatronicznych.
Skup się na zasadzie: najpierw rozpoznaj element bazowy (rezystor/dioda/tranzystor/ogniwo), a dopiero potem dodaj znaczenie strzałek jako "foto-". Ćwicz na krótkich zestawach symboli i porównuj, co się zmienia, a co pozostaje stałe.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • IEC 60617 (Graphical symbols for diagrams) – dział/symbole elementów optoelektronicznych (fototranzystor, fotodioda, fotorezystor).
  • PN-EN 60617 (Symbole graficzne na schematach) – symbole elementów optoelektronicznych; zgodność z IEC 60617.
  • Texas Instruments, "Optocouplers/Optoisolators" – noty aplikacyjne/noty katalogowe pokazujące schematy z fototranzystorem po stronie wyjściowej (materiały producenta).

Materiały:

  • Katalog symboli graficznych IEC 60617 / PN-EN 60617 (sekcje dot. optoelektroniki)
  • Podręcznik podstaw elektroniki: tranzystory bipolarne i elementy optoelektroniczne
  • Materiały dydaktyczne z automatyki/PLC: budowa modułów wejściowych i separacja galwaniczna

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego